۱۲
مهر

دانشنامه جامع اپوکسی عایق الکتریکی11

11

فصل ۱۱: رزین اپوکسی عایق الکتریکی سریع‌خشک؛ ویژگی‌ها، کاربردها و نکات فنی

مقدمه

در بسیاری از پروژه‌های برق صنعتی، یکی از مهم‌ترین دغدغه‌ها کاهش زمان توقف تجهیزات است. هنگامی که یک موتور، تابلو، مقره، سیم‌پیچ یا بخش دیگری از یک تجهیز الکتریکی نیاز به پوشش یا ترمیم عایقی دارد، طولانی شدن زمان خشک‌شدن یا پخت رزین می‌تواند باعث افزایش زمان تعمیرات شود.

به همین دلیل، اصطلاح رزین اپوکسی سریع‌خشک عایق برق در بازار اهمیت زیادی پیدا کرده است.

اما در مورد رزین اپوکسی باید یک نکته فنی مهم را در نظر گرفت:

خشک‌شدن، ژل‌شدن، گیرش اولیه و پخت نهایی یکسان نیستند.

ممکن است سطح رزین پس از مدت کوتاهی دیگر چسبناک نباشد، اما هنوز خواص مکانیکی و الکتریکی نهایی خود را به دست نیاورده باشد.

بنابراین در کاربردهای عایق الکتریکی، صرفاً سریع خشک شدن سطح رزین معیار کافی برای آماده بودن تجهیز جهت بهره‌برداری نیست.

—

۱. رزین اپوکسی سریع‌خشک چیست؟

رزین اپوکسی سریع‌خشک، به سیستمی گفته می‌شود که نسبت به یک سیستم مشابه، در مدت کوتاه‌تری به وضعیت قابل استفاده یا قابل جابه‌جایی برسد.

این سرعت می‌تواند به عوامل مختلفی وابسته باشد:

– نوع رزین پایه،
– نوع سخت‌کننده،
– نسبت اختلاط،
– دمای محیط،
– ضخامت،
– افزودنی‌ها،
– رطوبت،
– روش اجرای پوشش.

بنابراین «سریع‌خشک» یک ویژگی وابسته به فرمولاسیون و شرایط اجراست.

—

۲. خشک شدن در اپوکسی دقیقاً به چه معناست؟

در بسیاری از رنگ‌ها و پوشش‌های حلالی، خشک شدن می‌تواند تا حد زیادی با تبخیر حلال مرتبط باشد.

اما در یک سیستم اپوکسی دوجزئی، فرآیند اصلی ایجاد شبکه پلیمری از طریق واکنش رزین و سخت‌کننده است.

به همین دلیل بهتر است در مورد اپوکسی از اصطلاح پخت نیز استفاده شود.

فرآیند ممکن است شامل مراحل زیر باشد:

اختلاط → شروع واکنش → کاهش روانی → ژل‌شدن → گیرش → پخت اولیه → پخت نهایی

—

۳. تفاوت خشک شدن و پخت

این تفاوت برای عایق‌کاری الکتریکی بسیار مهم است.

ممکن است سطح رزین در مدت نسبتاً کوتاهی خشک به نظر برسد، اما داخل لایه هنوز در حال پخت باشد.

در نتیجه:

خشک شدن سطحی ≠ پخت کامل

و:

قابل لمس بودن ≠ آماده بودن برای اعمال ولتاژ کاری

—

۴. چرا پخت کامل برای عایق برق اهمیت دارد؟

خواص نهایی رزین به میزان پخت آن وابسته است.

پخت ناکافی می‌تواند بر:

– استحکام مکانیکی،
– چسبندگی،
– مقاومت رطوبتی،
– پایداری حرارتی،
– خواص دی‌الکتریک

اثر بگذارد.

بنابراین در تعمیر تجهیزات برقی، عجله برای وصل کردن تجهیز می‌تواند نتیجه نامطلوبی داشته باشد.

—

۵. محصول مرجع؛ رزین اپوکسی عایق برق پادنار 8119

در این دانشنامه، محصول مرجع رزین اپوکسی عایق برق پادنار کد 8119 است.

طبق اطلاعات ارائه‌شده:

– گواهی: وزارت نیرو – دانشکده شهید عباسپور
– شماره تأییدیه: 84-4-11
– روش اعمال مورد اشاره: یک لایه یک میلی‌متری روی سطح مقره چرخی

مشخصات الکتریکی اعلام‌شده:

آزمون| نتیجه اعلام‌شده
ولتاژ شکست خشک| ۲۱,۰۰۰ ولت
ولتاژ شکست مرطوب| ۱۴,۰۰۰ ولت
استقامت یک دقیقه‌ای خشک| ۳,۵۰۰ ولت
استقامت یک دقیقه‌ای مرطوب| ۲,۵۰۰ ولت

این نتایج مربوط به شرایط آزمون اعلام‌شده هستند و نباید بدون بررسی شرایط کاربرد به تمام تجهیزات یا ولتاژهای کاری تعمیم داده شوند.

برای دریافت اطلاعات فنی محصول و شرایط مصرف، 09221696509.

—

۶. آیا محصول عایق الکتریکی باید حتماً سریع‌خشک باشد؟

خیر.

سرعت پخت فقط یکی از معیارهای انتخاب است.

در یک کاربرد حساس ممکن است موارد زیر اهمیت بیشتری داشته باشند:

– استقامت دی‌الکتریک،
– چسبندگی،
– مقاومت حرارتی،
– مقاومت رطوبتی،
– سازگاری با زیرلایه،
– عمر کاری،
– قابلیت تعمیرپذیری.

بنابراین انتخاب سریع‌ترین رزین الزاماً به معنای انتخاب مناسب‌ترین رزین نیست.

—

۷. مزیت رزین سریع‌خشک در تعمیرات

سرعت پخت می‌تواند در برخی پروژه‌ها مزایای عملی داشته باشد.

برای مثال:

– کاهش زمان توقف دستگاه،
– افزایش سرعت تعمیر،
– کاهش زمان انتظار بین لایه‌ها،
– امکان بازگرداندن سریع‌تر تجهیز به سرویس.

این مزیت به‌خصوص در تعمیرات صنعتی اهمیت دارد.

—

۸. کاربرد در تعمیر مقره

در ترمیم مقره، زمان تعمیر ممکن است اهمیت زیادی داشته باشد.

اگر عملیات تعمیر به صورت کنترل‌شده انجام شود، یک سیستم با زمان پخت مناسب می‌تواند مدت توقف را کاهش دهد.

اما نباید فقط بر «خشک شدن سطح» تمرکز کرد.

باید اطمینان حاصل شود که رزین به وضعیت لازم برای عملکرد مورد انتظار رسیده است.

برای بررسی زمان پخت و روش اجرای رزین در ترمیم مقره، 09221696509.

—

۹. سریع‌خشک بودن و ترمیم ترک

اگر رزین برای پر کردن یک ترک یا ناحیه آسیب‌دیده استفاده شود، سرعت پخت می‌تواند بر سرعت تکمیل عملیات اثر بگذارد.

اما سرعت بیش از حد نیز ممکن است مشکلاتی ایجاد کند.

برای مثال، اگر زمان کارپذیری بسیار کوتاه باشد:

– اختلاط دشوارتر می‌شود،
– فرصت خروج حباب کاهش می‌یابد،
– اجرای یکنواخت سخت‌تر می‌شود،
– ممکن است سطح قبل از تکمیل عملیات شروع به ژل‌شدن کند.

—

۱۰. Pot Life چیست؟

Pot Life یا زمان کارپذیری، مدت زمانی است که پس از اختلاط اجزا، رزین هنوز برای کار کردن مناسب است.

این مفهوم با زمان خشک شدن متفاوت است.

برای مثال، ممکن است یک رزین:

– ۲۰ دقیقه زمان کارپذیری داشته باشد،

ولی:

– چند ساعت برای رسیدن به گیرش اولیه نیاز داشته باشد،

و:

– برای پخت نهایی زمان بیشتری لازم داشته باشد.

اعداد فوق صرفاً برای توضیح مفهوم هستند و مشخصات یک محصول خاص محسوب نمی‌شوند.

—

۱۱. زمان ژل شدن

Gel Time زمانی است که رزین از حالت روان به وضعیتی نزدیک به ژل تبدیل می‌شود.

پس از این مرحله، اعمال و پخش کردن ماده بسیار دشوارتر می‌شود.

در کاربردهای تعمیراتی باید مقدار ماده موردنیاز متناسب با زمان ژل شدن انتخاب شود.

—

۱۲. اثر دمای محیط

دمای محیط یکی از عوامل مهم در سرعت پخت اپوکسی است.

معمولاً افزایش دما می‌تواند واکنش پخت را سریع‌تر کند، اما نمی‌توان این موضوع را بدون محدودیت به کار برد.

دمای بیش از حد ممکن است باعث:

– افزایش سریع واکنش،
– کاهش زمان کارپذیری،
– تولید گرمای واکنش،
– ایجاد حباب،
– افزایش تنش داخلی

شود.

بنابراین سرعت پخت باید کنترل‌شده باشد.

—

۱۳. اثر ضخامت بر پخت

در یک لایه ضخیم، گرمای واکنش ممکن است در داخل رزین تجمع پیدا کند.

به همین دلیل یک لایه بسیار ضخیم ممکن است رفتار متفاوتی نسبت به یک لایه نازک داشته باشد.

در عایق‌کاری الکتریکی، ضخامت باید بر اساس نیاز عایقی و مشخصات فنی محصول انتخاب شود، نه صرفاً برای افزایش سرعت یا مقاومت.

—

۱۴. گرمای واکنش اپوکسی

واکنش پخت بعضی سیستم‌های اپوکسی می‌تواند گرمازا باشد.

اگر مقدار زیادی رزین به صورت یکجا مخلوط شود، افزایش دمای داخلی ممکن است قابل توجه باشد.

این مسئله در عملیات حجیم یا Potting اهمیت بیشتری دارد.

بنابراین حجم اختلاط باید با زمان کارپذیری و رفتار حرارتی سیستم هماهنگ باشد.

—

۱۵. آیا اضافه کردن سخت‌کننده بیشتر باعث سریع‌تر شدن پخت می‌شود؟

نباید چنین کاری انجام داد مگر اینکه فرمولاسیون سازنده صراحتاً اجازه دهد.

در یک سیستم دوجزئی، نسبت رزین و سخت‌کننده بخشی از طراحی شیمیایی محصول است.

افزایش خودسرانه سخت‌کننده می‌تواند باعث:

– پخت نامناسب،
– باقی ماندن مواد واکنش‌نداده،
– کاهش خواص مکانیکی،
– تغییر خواص الکتریکی،
– کاهش دوام

شود.

بنابراین:

سریع‌تر شدن پخت با تغییر خودسرانه نسبت اختلاط، روش صحیحی نیست.

—

۱۶. آیا افزودن حلال باعث سریع‌تر شدن خشک شدن می‌شود؟

استفاده از حلال بدون دستورالعمل سازنده توصیه نمی‌شود.

حلال می‌تواند:

– ضخامت واقعی را کاهش دهد،
– تخلخل ایجاد کند،
– تبخیر داخلی ایجاد کند،
– چسبندگی را تغییر دهد،
– خواص الکتریکی را تحت تأثیر قرار دهد.

برای یک رزین عایق الکتریکی، افزودن مواد خارج از فرمولاسیون می‌تواند اهمیت بیشتری داشته باشد.

—

۱۷. رزین سریع‌خشک برای کوره‌های القایی

در کوره‌های القایی، کاهش زمان تعمیر می‌تواند اهمیت زیادی داشته باشد.

با این حال، رزین باید علاوه بر زمان پخت مناسب، از نظر:

– مقاومت حرارتی،
– استقامت الکتریکی،
– چسبندگی،
– مقاومت در برابر چرخه حرارتی

نیز بررسی شود.

بنابراین «سریع‌خشک بودن» تنها یکی از معیارهاست.

برای بررسی کاربرد محصول در تعمیرات کوره القایی، 09221696509.

—

۱۸. پخت سریع و مقاومت حرارتی

پخت سریع لزوماً به معنای مقاومت حرارتی بیشتر نیست.

خواص حرارتی به ساختار نهایی شبکه پلیمری و فرمولاسیون وابسته‌اند.

بنابراین نباید چنین نتیجه گرفت:

هرچه سریع‌تر پخت شود، در برابر حرارت بهتر است.

—

۱۹. پخت سریع و مقاومت رطوبتی

همین موضوع در مورد رطوبت نیز صدق می‌کند.

یک رزین سریع‌پخت ممکن است مقاومت رطوبتی خوبی داشته باشد یا نداشته باشد؛ این موضوع به فرمولاسیون و کیفیت پخت بستگی دارد.

پخت کامل و صحیح می‌تواند برای دستیابی به خواص طراحی‌شده اهمیت داشته باشد.

—

۲۰. رزین سریع‌خشک برای موتور

در تعمیر موتور، زمان توقف دستگاه اهمیت دارد.

یک سیستم رزینی با زمان پخت مناسب می‌تواند زمان تعمیر را کاهش دهد.

اما باید به موارد زیر نیز توجه شود:

– کلاس حرارتی،
– لرزش،
– چسبندگی به سیم‌پیچ،
– مقاومت رطوبتی،
– سازگاری با سیستم عایقی موجود.

—

۲۱. رزین سریع‌خشک برای سیم‌پیچ

در سیم‌پیچ، رزین باید علاوه بر پخت مناسب، به خوبی در ساختار موردنظر قرار گیرد.

اگر رزین قبل از نفوذ یا پخش شدن مناسب شروع به ژل شدن کند، ممکن است کیفیت عملیات کاهش یابد.

بنابراین برای آغشته‌سازی سیم‌پیچ، زمان کارپذیری اهمیت زیادی دارد.

—

۲۲. رزین سریع‌خشک برای تابلو برق

در تابلوهای برق، استفاده از رزین ممکن است برای پوشش یا حفاظت برخی قسمت‌ها مطرح شود.

اما باید از پوشاندن قسمت‌هایی که نیاز به:

– تهویه،
– حرکت،
– تنظیم،
– تعمیر،
– دسترسی دوره‌ای

دارند خودداری یا طراحی مناسب انجام شود.

—

۲۳. سریع‌خشک و اسپری

رزین اپوکسی دوجزئی معمولاً از نظر روش اجرا با اسپری‌های سریع‌خشک یک‌جزئی متفاوت است.

اگر محصول برای اسپری طراحی نشده باشد، تبدیل آن به اسپری با افزودن حلال یا تغییر نسبت اجزا می‌تواند نتیجه نامطمئن ایجاد کند.

برای کاربرد اسپری، باید محصولی انتخاب شود که سازنده روش اسپری را تأیید کرده باشد.

—

۲۴. اپوکسی سریع‌خشک یک‌جزئی و دوجزئی

رزین‌های اپوکسی ممکن است به شکل‌های مختلف عرضه شوند.

سیستم دوجزئی

معمولاً رزین و سخت‌کننده جدا هستند و پس از اختلاط واکنش پخت آغاز می‌شود.

سیستم یک‌جزئی

ممکن است مکانیسم پخت متفاوتی داشته باشد و برای فعال شدن به شرایط خاص نیاز داشته باشد.

بنابراین عبارت «اپوکسی سریع‌خشک» به تنهایی اطلاعات کافی درباره ساختار محصول نمی‌دهد.

—

۲۵. هواخشک بودن با سریع‌خشک بودن یکی نیست

«هواخشک» بیشتر به روش یا شرایط خشک‌شدن اشاره دارد.

«سریع‌خشک» به سرعت رسیدن به مرحله مشخصی از خشک یا پخت مربوط می‌شود.

یک ماده می‌تواند:

– هواخشک باشد،
– ولی سریع خشک نشود.

همچنین یک سیستم می‌تواند سریع‌پخت باشد ولی برای رسیدن به خواص نهایی به فرآیند کنترل‌شده دیگری نیاز داشته باشد.

—

۲۶. اپوکسی و شارلاک سریع‌خشک

شارلاک و لاک عایق ممکن است از نظر مکانیسم خشک‌شدن با اپوکسی تفاوت داشته باشند.

برخی لاک‌ها با تبخیر حلال سریع‌تر به وضعیت خشک سطحی می‌رسند.

در اپوکسی، فرآیند شبکه‌ای شدن شیمیایی اهمیت اساسی دارد.

بنابراین مقایسه زمان خشک شدن این دو باید بر اساس روش آزمون یکسان انجام شود.

—

۲۷. اپوکسی و پلی‌یورتان سریع‌خشک

پلی‌یورتان نیز می‌تواند در فرمولاسیون‌های مختلف با سرعت پخت متفاوت عرضه شود.

اما سرعت خشک شدن تنها معیار انتخاب نیست.

برای عایق‌کاری الکتریکی باید خواصی مانند:

– استقامت دی‌الکتریک،
– چسبندگی،
– انعطاف‌پذیری،
– مقاومت رطوبتی،
– مقاومت حرارتی

نیز بررسی شود.

—

۲۸. رابطه سرعت پخت و کیفیت سطح

اگر رزین بیش از حد سریع ژل شود، ممکن است فرصت کافی برای:

– خروج حباب،
– پخش شدن،
– تراز شدن سطح

وجود نداشته باشد.

بنابراین در بعضی کاربردها، یک زمان کارپذیری متعادل بهتر از سریع‌ترین پخت ممکن است.

—

۲۹. حباب در رزین سریع‌پخت

وجود حباب در عایق الکتریکی نامطلوب است.

در رزین سریع‌پخت، زمان برای خروج حباب کمتر می‌شود.

به همین دلیل روش اختلاط، سرعت هم‌زدن و زمان کارپذیری باید با هم هماهنگ باشند.

اختلاط شدید و سریع نیز ممکن است هوای بیشتری وارد رزین کند.

—

۳۰. آماده‌سازی سطح قبل از اجرای سریع

سرعت پخت نباید باعث حذف مرحله آماده‌سازی شود.

حتی اگر رزین بسیار سریع پخت شود، اجرای آن روی سطح:

– چرب،
– گردوغباردار،
– مرطوب،
– سست

می‌تواند باعث کاهش کیفیت پوشش شود.

در بسیاری از پروژه‌ها، آماده‌سازی صحیح سطح از سرعت خشک شدن مهم‌تر است.

—

۳۱. زمان بازگشت تجهیز به سرویس

این زمان را نباید صرفاً بر اساس خشک شدن ظاهری تعیین کرد.

برای تجهیزات الکتریکی باید مشخص شود:

1. رزین چه زمانی گیرش اولیه دارد؟
2. چه زمانی به پخت موردنیاز می‌رسد؟
3. چه زمانی می‌توان تنش مکانیکی به آن وارد کرد؟
4. چه زمانی می‌توان ولتاژ آزمایشی اعمال کرد؟
5. چه زمانی تجهیز می‌تواند وارد سرویس شود؟

این زمان‌ها ممکن است یکسان نباشند.

—

۳۲. آزمون الکتریکی پس از پخت

در کاربردهای حساس، پس از تعمیر یا پوشش‌دهی ممکن است نیاز به آزمون الکتریکی وجود داشته باشد.

نوع آزمون باید براساس تجهیز، سطح ولتاژ و استاندارد مربوط تعیین شود.

نتیجه آزمون نیز باید با توجه به ضخامت، شرایط محیطی و ساختار کامل عایق تفسیر شود.

—

۳۳. ولتاژ شکست و پخت رزین

اگر مشخصات یک محصول در آزمون الکتریکی اعلام شده باشد، باید توجه کرد که این نتیجه مربوط به نمونه‌ای با:

– ضخامت مشخص،
– شرایط پخت مشخص،
– سطح مشخص،
– روش آزمون مشخص

است.

بنابراین نمی‌توان صرفاً با سریع‌تر کردن پخت نتیجه گرفت که همان ولتاژ شکست حفظ خواهد شد.

—

۳۴. اشتباهات رایج

۱. وصل کردن تجهیز بلافاصله پس از خشک شدن سطح

خشکی سطح الزاماً به معنی پخت کامل نیست.

۲. افزایش سخت‌کننده برای سرعت بیشتر

ممکن است فرمولاسیون را مختل کند.

۳. افزودن حلال بدون مجوز

می‌تواند خواص عایقی را تغییر دهد.

۴. اجرای حجم زیاد در یک مرحله

ممکن است باعث افزایش حرارت واکنش شود.

۵. بی‌توجهی به دمای محیط

سرعت پخت تابع دماست.

۶. انتخاب رزین فقط بر اساس سرعت

خواص الکتریکی، حرارتی و مکانیکی نیز باید بررسی شوند.

—

۳۵. چک‌لیست انتخاب اپوکسی سریع‌خشک عایق برق

پیش از خرید، این موارد را بررسی کنید:

□ زمان کارپذیری

□ زمان ژل شدن

□ زمان گیرش اولیه

□ زمان پخت نهایی

□ دمای محیط توصیه‌شده

□ ضخامت مجاز

□ استقامت دی‌الکتریک

□ مقاومت رطوبتی

□ مقاومت حرارتی

□ چسبندگی

□ روش اجرای مجاز

□ شرایط لازم برای بازگشت تجهیز به سرویس

برای بررسی مشخصات فنی و شرایط مصرف، 09221696509.

—

۳۶. پرسش‌های متداول

آیا اپوکسی سریع‌خشک برای عایق برق مناسب‌تر است؟

سرعت پخت به تنهایی تعیین‌کننده مناسب بودن نیست. خواص الکتریکی و شرایط کاری نیز باید بررسی شود.

آیا سریع‌خشک یعنی سریعاً قابل برق‌دار شدن؟

خیر. خشک شدن ظاهری با پخت کامل و آماده بودن برای اعمال ولتاژ یکی نیست.

آیا اضافه کردن سخت‌کننده باعث سریع‌تر شدن پخت می‌شود؟

تغییر نسبت اختلاط بدون دستورالعمل سازنده توصیه نمی‌شود.

آیا می‌توان برای خشک شدن سریع‌تر رزین را گرم کرد؟

فقط در صورتی که روش پخت حرارتی برای همان محصول مجاز و تعریف شده باشد.

آیا رزین سریع‌پخت برای کوره القایی مناسب است؟

ممکن است، اما علاوه بر زمان پخت باید مقاومت حرارتی و الکتریکی آن برای محل استفاده بررسی شود.

آیا رزین سریع‌خشک برای ترمیم مقره مناسب است؟

در صورت سازگاری با مقره و داشتن خواص موردنیاز، ممکن است مورد استفاده قرار گیرد؛ سرعت پخت به تنهایی معیار کافی نیست.

—

جمع‌بندی فصل

رزین اپوکسی سریع‌خشک می‌تواند برای کاهش زمان تعمیرات و توقف تجهیزات مفید باشد، اما در کاربردهای عایق الکتریکی نباید سرعت خشک‌شدن را تنها معیار انتخاب قرار داد.

مهم‌ترین تفاوت‌ها عبارت‌اند از:

خشک شدن سطحی ≠ گیرش اولیه

گیرش اولیه ≠ پخت کامل

پخت کامل ≠ آماده بودن خودکار برای اعمال ولتاژ

در کاربردهای مهم مانند ترمیم مقره، سیم‌پیچ موتور، تجهیزات برق صنعتی و کوره‌های القایی باید زمان کارپذیری، روش پخت، ضخامت، دمای محیط، رطوبت و شرایط الکتریکی همزمان بررسی شوند.

در محصول مرجع این دانشنامه، یعنی رزین اپوکسی عایق برق پادنار کد 8119، طبق اطلاعات ارائه‌شده، برای یک لایه یک میلی‌متری روی سطح مقره چرخی تأییدیه شماره 84-4-11 از وزارت نیرو – دانشکده شهید عباسپور اعلام شده و ولتاژ شکست ۲۱,۰۰۰ ولت در شرایط خشک و ۱۴,۰۰۰ ولت در شرایط مرطوب گزارش شده است. این نتایج مربوط به شرایط آزمون اعلام‌شده هستند و نباید بدون بررسی مشخصات پروژه به تمام کاربردها تعمیم داده شوند.

برای دریافت مشاوره درباره انتخاب رزین، زمان پخت و کاربرد آن در عایق‌کاری تجهیزات برق، 09221696509.