دانشنامه جامع اپوکسی عایق الکتریکی9
9
فصل ۹: رزین اپوکسی عایق الکتریکی ضدآب و مقاوم به رطوبت؛ ویژگیها، کاربردها و ملاحظات فنی
مقدمه
رطوبت یکی از مهمترین عوامل مؤثر بر عملکرد سیستمهای عایق الکتریکی است. وجود آب روی سطح یا نفوذ رطوبت به داخل یک پوشش میتواند خواص الکتریکی و مکانیکی آن را تغییر دهد و در شرایط خاص باعث افزایش جریان نشتی، کاهش مقاومت سطحی و افزایش احتمال تخلیه الکتریکی شود.
به همین دلیل، در انتخاب رزین برای تجهیزات برقی، عبارتهایی مانند رزین اپوکسی ضدآب، اپوکسی مقاوم به رطوبت و رزین عایق الکتریکی مقاوم در محیط مرطوب اهمیت پیدا میکنند.
با این حال، باید میان این اصطلاحات تفاوت قائل شد. «ضدآب بودن» یک ویژگی محیطی و نفوذناپذیری است، در حالی که «حفظ خواص عایقی در شرایط مرطوب» یک موضوع الکتریکی و مهندسی است.
بنابراین یک رزین ممکن است در برابر نفوذ آب عملکرد خوبی داشته باشد، اما این موضوع بهتنهایی ثابت نمیکند که در هر شرایط مرطوب، استقامت دیالکتریک موردنیاز یک تجهیز را حفظ میکند.
—
۱. رزین اپوکسی ضدآب عایق برق چیست؟
رزین اپوکسی ضدآب عایق برق به سیستمی گفته میشود که علاوه بر ایجاد یک لایه عایق، برای مقاومت در برابر تماس با آب یا رطوبت نیز طراحی شده باشد.
کاربرد این نوع پوششها میتواند شامل:
– تجهیزات برقی فضای باز،
– مقرهها،
– ترمینالها،
– اتصالات،
– موتورهای الکتریکی،
– سیمپیچها،
– تجهیزات صنعتی،
– بعضی قطعات الکترونیکی
باشد.
اما میزان مقاومت در برابر آب به فرمولاسیون، ضخامت، کیفیت پخت، نوع زیرلایه و روش اجرای پوشش وابسته است.
—
۲. تفاوت «ضدآب» و «مقاوم به رطوبت»
این دو عبارت نباید همیشه به جای یکدیگر استفاده شوند.
ضدآب
معمولاً بر توانایی پوشش برای جلوگیری از عبور یا نفوذ آب تمرکز دارد.
مقاوم به رطوبت
بیشتر به توانایی ماده برای حفظ عملکرد خود در معرض رطوبت مربوط میشود.
در یک کاربرد الکتریکی، مورد دوم اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا ممکن است حتی مقدار محدودی رطوبت روی سطح یا در ساختار عایق، بر رفتار الکتریکی اثر بگذارد.
—
۳. چرا رطوبت برای عایق الکتریکی مهم است؟
یک عایق خشک ممکن است مقاومت الکتریکی بسیار بالایی داشته باشد.
اما در شرایط مرطوب، بسته به نوع ماده و آلودگی سطح، ممکن است:
– مقاومت سطحی کاهش یابد،
– جریان نشتی افزایش پیدا کند،
– مسیر رسانای سطحی ایجاد شود،
– استقامت عایقی تغییر کند،
– احتمال تخلیه سطحی افزایش یابد.
به همین دلیل آزمون در شرایط مرطوب میتواند اطلاعات مهمی درباره عملکرد واقعی سیستم عایقی ارائه کند.
—
۴. محصول مرجع؛ رزین اپوکسی عایق برق پادنار 8119
در این دانشنامه، محصول مرجع رزین اپوکسی عایق برق پادنار کد 8119 است.
طبق اطلاعات ارائهشده:
گواهی: وزارت نیرو – دانشکده شهید عباسپور
شماره تأییدیه: 84-4-11
روش اعمال مورد اشاره: یک لایه به ضخامت یک میلیمتر روی سطح مقره چرخی.
نتایج اعلامشده برای آزمون الکتریکی عبارتاند از:
شرایط آزمون| مقدار اعلامشده
ولتاژ شکست، خشک| ۲۱,۰۰۰ ولت
ولتاژ شکست، مرطوب| ۱۴,۰۰۰ ولت
استقامت یک دقیقهای، خشک| ۳,۵۰۰ ولت
استقامت یک دقیقهای، مرطوب| ۲,۵۰۰ ولت
این اعداد باید دقیقاً در چارچوب شرایط و روش آزمون تفسیر شوند و به معنای ولتاژ نامی یک تجهیز کامل نیستند.
برای دریافت اطلاعات فنی محصول و شرایط کاربرد، 09221696509.
—
۵. اهمیت مقایسه آزمون خشک و مرطوب
وجود دو نتیجه جداگانه برای شرایط خشک و مرطوب یک نکته مهم را نشان میدهد:
شرایط محیطی میتواند بر رفتار عایق الکتریکی اثر بگذارد.
در اطلاعات محصول مرجع، ولتاژ شکست اعلامشده از ۲۱ کیلوولت در شرایط خشک به ۱۴ کیلوولت در شرایط مرطوب رسیده است.
این اختلاف به این معنی نیست که هر رزین عایقی دقیقاً به همین میزان تغییر میکند؛ بلکه نشان میدهد مقایسه شرایط خشک و مرطوب در ارزیابی یک سیستم عایقی اهمیت دارد.
—
۶. آب روی سطح عایق
آب ممکن است به صورت قطرات یا یک لایه نازک روی سطح عایق قرار گیرد.
اگر سطح آلوده نیز باشد، شرایط میتواند پیچیدهتر شود.
ترکیب:
آب + آلودگی سطحی + نمک یا مواد محلول
ممکن است هدایت سطحی را افزایش دهد.
به همین دلیل در تجهیزات فضای باز، فقط نفوذ آب به داخل رزین اهمیت ندارد؛ وضعیت سطح خارجی عایق نیز اهمیت زیادی دارد.
—
۷. آلودگی سطحی و رطوبت
یکی از عوامل مهم در عملکرد مقرهها، آلودگی سطحی است.
گردوغبار، نمک، ذرات صنعتی و سایر آلایندهها میتوانند روی سطح جمع شوند.
وقتی رطوبت به این آلودگیها اضافه شود، ممکن است یک مسیر نسبتاً رسانا روی سطح ایجاد شود.
بنابراین یک رزین عایق مناسب باید در کنار طراحی صحیح تجهیز، به کنترل شرایط سطح نیز کمک کند.
—
۸. رزین ضدآب در تعمیر مقره
مقرههای فضای باز در معرض:
– باران،
– برف،
– مه،
– رطوبت،
– گردوغبار،
– آلودگی صنعتی
قرار دارند.
در عملیات ترمیم مقره، استفاده از یک پوشش رزینی مقاوم به رطوبت میتواند یکی از موضوعات مورد بررسی باشد.
اما پیش از اجرا باید مشخص شود که آسیب مقره:
– سطحی،
– ترکخورده،
– عمیق،
– مکانیکی،
– یا مرتبط با شکست الکتریکی
است.
برای بررسی کاربرد رزین در ترمیم مقره و شرایط سطح، 09221696509.
—
۹. اهمیت چسبندگی در محیط مرطوب
یک پوشش ممکن است از نظر خود ماده مقاومت خوبی در برابر آب داشته باشد، اما اگر به زیرلایه بهخوبی نچسبد، رطوبت میتواند از محل جداشدگی وارد شود.
این موضوع بهخصوص در فصل مشترک:
رزین / فلز
یا
رزین / سرامیک
اهمیت دارد.
بنابراین مقاومت رطوبتی باید همراه با چسبندگی ارزیابی شود.
—
۱۰. آمادهسازی سطح قبل از اجرای رزین
برای دستیابی به پوشش پایدار، سطح باید متناسب با نوع زیرلایه آماده شود.
موارد مهم عبارتاند از:
– حذف گردوغبار،
– حذف چربی،
– حذف روغن،
– حذف ذرات سست،
– کنترل زنگزدگی در فلزات،
– خشک بودن سطح،
– ایجاد زبری مناسب در صورت نیاز.
اجرای رزین روی سطح مرطوب یا آلوده میتواند چسبندگی را کاهش دهد.
—
۱۱. آیا میتوان رزین را روی سطح خیس اجرا کرد؟
نباید بدون دستورالعمل سازنده چنین کاری انجام داد.
بسیاری از سیستمهای اپوکسی برای اجرای مناسب به سطح خشک نیاز دارند.
اگر آب بین رزین و زیرلایه محبوس شود، ممکن است:
– چسبندگی کاهش پیدا کند،
– حباب ایجاد شود،
– پخت مختل شود،
– مسیرهای ضعیف ایجاد شود.
بنابراین «مقاوم بودن پس از پخت در برابر آب» با «قابل اجرا بودن روی سطح خیس» دو موضوع کاملاً متفاوت است.
—
۱۲. جذب آب در رزین
پلیمرها میتوانند درجات متفاوتی از جذب آب داشته باشند.
اگر آب به داخل ساختار ماده نفوذ کند، ممکن است خواص:
– مکانیکی،
– حرارتی،
– الکتریکی
تغییر کنند.
به همین دلیل برای کاربردهای حساس، بررسی جذب آب و تأثیر آن بر خواص الکتریکی اهمیت دارد.
—
۱۳. مقاومت حجمی و مقاومت سطحی
در ارزیابی عایقهای الکتریکی، دو مفهوم مهم عبارتاند از:
مقاومت حجمی: مقاومت الکتریکی در حجم ماده.
مقاومت سطحی: مقاومت در امتداد سطح ماده.
رطوبت و آلودگی ممکن است بهخصوص روی مقاومت سطحی اثر قابل توجهی داشته باشند.
در تجهیزاتی مانند مقرهها، این موضوع اهمیت ویژهای دارد.
—
۱۴. مقاومت در برابر آب با استقامت دیالکتریک یکسان نیست
این نکته باید در تبلیغات فنی نیز رعایت شود.
ممکن است یک پوشش:
– آب را بهخوبی دفع کند،
اما
– اطلاعات کافی درباره استقامت دیالکتریک آن در شرایط مرطوب وجود نداشته باشد.
از سوی دیگر، یک ماده ممکن است نتایج الکتریکی خوبی داشته باشد ولی برای غوطهوری دائمی در آب طراحی نشده باشد.
بنابراین این دو ویژگی باید جداگانه بررسی شوند.
—
۱۵. اپوکسی ضدآب برای موتور
موتورهای الکتریکی ممکن است در محیطهای:
– مرطوب،
– صنعتی،
– دارای روغن،
– دارای گردوغبار
کار کنند.
رزین مورد استفاده در موتور باید علاوه بر مقاومت رطوبتی، با:
– دمای موتور،
– ارتعاش،
– سیمپیچ،
– سیستم عایقی
سازگار باشد.
استفاده از یک رزین صرفاً به دلیل «ضدآب بودن» برای موتور کافی نیست.
—
۱۶. اپوکسی مقاوم به رطوبت برای سیمپیچ
سیمپیچ یکی از قسمتهایی است که رطوبت میتواند در آن مشکلساز شود.
رزین یا لاک مناسب ممکن است به محافظت و تثبیت سیمها کمک کند.
اما انتخاب ماده باید با کلاس حرارتی سیستم عایقی و روش ساخت سیمپیچ هماهنگ باشد.
برای انتخاب رزین مناسب سیمپیچ در محیط مرطوب، 09221696509.
—
۱۷. کاربرد در کورههای القایی
در کورههای القایی، رطوبت یکی از عوامل مهم اما نه تنها عامل است.
همزمان باید به:
– دمای بالا،
– شوک حرارتی،
– میدان الکتریکی،
– میدان مغناطیسی،
– ارتعاش،
– چرخههای روشن و خاموش
توجه شود.
بنابراین اگر قرار است رزین اپوکسی در کوره القایی استفاده شود، باید علاوه بر مقاومت رطوبتی، پایداری حرارتی و خواص الکتریکی آن نیز بررسی شود.
برای بررسی تخصصی کاربرد رزین در کوره القایی، 09221696509.
—
۱۸. اپوکسی ضدآب برای تابلو برق
تابلوهای برق نصبشده در محیطهای مرطوب ممکن است در معرض بخار آب یا میعان قرار بگیرند.
پوشش رزینی میتواند در بعضی قسمتها نقش محافظ داشته باشد.
اما باید توجه کرد که مدیریت رطوبت تابلو تنها با پوشش انجام نمیشود و عواملی مانند:
– تهویه،
– آببندی محفظه،
– کنترل دما،
– جلوگیری از میعان
نیز اهمیت دارند.
—
۱۹. میعان؛ خطر پنهان
حتی اگر محیط مستقیماً بارانی نباشد، تغییر دما میتواند باعث تشکیل قطرات آب روی سطوح سرد شود.
به این فرآیند میعان گفته میشود.
برای تجهیزات برقی، میعان میتواند از نظر عایقی مشکلساز باشد.
بنابراین طراحی سیستم عایقی باید شرایط واقعی محیط را در نظر بگیرد.
—
۲۰. اپوکسی و تجهیزات فضای باز
برای کاربردهای بیرونی، پوشش باید در برابر مجموعهای از عوامل بررسی شود:
– باران،
– رطوبت،
– تابش خورشید،
– تغییر دما،
– گردوغبار،
– آلودگی،
– یخزدگی.
مقاومت در برابر آب تنها یکی از این عوامل است.
—
۲۱. اثر چرخه یخزدگی و ذوب
اگر رطوبت وارد ترکها یا منافذ شود و سپس یخ بزند، افزایش حجم آب هنگام یخزدگی میتواند به ساختار آسیب وارد کند.
در مناطق سردسیر، بنابراین مقاومت رطوبتی باید همراه با رفتار در برابر چرخههای دمایی بررسی شود.
این موضوع برای تعمیرات مقره و تجهیزات فضای باز اهمیت ویژهای دارد.
—
۲۲. مقاومت شیمیایی در محیط مرطوب
در محیط صنعتی، آب ممکن است کاملاً خالص نباشد.
ممکن است همراه آن:
– نمکها،
– اسیدها،
– قلیاها،
– ذرات فلزی،
– آلایندههای صنعتی
وجود داشته باشد.
بنابراین عملکرد رزین در آب مقطر الزاماً با عملکرد آن در آب آلوده صنعتی یکسان نیست.
—
۲۳. اپوکسی ضدآب و روغن
در موتور و تجهیزات صنعتی، ممکن است همزمان با آب و روغن مواجه باشیم.
مقاومت در برابر آب به معنی مقاومت در برابر روغن نیست.
اگر تجهیز در معرض روغن قرار دارد، باید مقاومت شیمیایی رزین در برابر روغن موردنظر نیز بررسی شود.
—
۲۴. تفاوت اپوکسی و پلییورتان در محیط مرطوب
هر دو خانواده میتوانند در برخی کاربردهای محیطی مورد استفاده قرار گیرند، اما رفتار آنها یکسان نیست.
انتخاب بین اپوکسی و پلییورتان باید براساس:
– جذب آب،
– چسبندگی،
– انعطافپذیری،
– مقاومت شیمیایی،
– مقاومت حرارتی،
– خواص الکتریکی
انجام شود.
نام پلیمر به تنهایی تعیینکننده عملکرد نهایی نیست.
—
۲۵. تفاوت اپوکسی و شارلاک در برابر رطوبت
شارلاک عایق و لاکهای عایق، بسته به فرمولاسیون، رفتار متفاوتی با اپوکسی دارند.
برای کاربردهایی که رطوبت نقش مهمی دارد، باید دادههای فنی محصول مشخص بررسی شود.
نمیتوان به صورت کلی گفت هر اپوکسی همیشه از هر شارلاکی در برابر رطوبت بهتر است یا برعکس.
—
۲۶. نقش ضخامت در مقاومت رطوبتی
افزایش ضخامت میتواند در برخی شرایط مسیر نفوذ آب را طولانیتر کند، اما این موضوع به معنی ضدآب شدن قطعی سیستم نیست.
اگر پوشش:
– ترک داشته باشد،
– حباب داشته باشد،
– جداشدگی داشته باشد،
– روی سطح نامناسب اجرا شده باشد،
ضخامت بیشتر لزوماً مشکل را حل نمیکند.
—
۲۷. ترک در پوشش عایق
ترک یکی از نقاط ضعف مهم در پوششهای عایقی است.
آب میتواند از طریق ترک به زیرلایه برسد.
بنابراین در تجهیزات بیرونی، مقاومت در برابر ترک و سازگاری حرارتی پوشش اهمیت دارد.
در مواردی که تغییر شکل زیاد است، ممکن است یک سیستم انعطافپذیرتر مورد بررسی قرار گیرد.
—
۲۸. سخت یا نرم بودن در محیط مرطوب
نرم یا سخت بودن به خودی خود معیار مقاومت در برابر آب نیست.
ممکن است:
– یک اپوکسی سخت مقاومت رطوبتی خوبی داشته باشد،
– یک اپوکسی انعطافپذیر نیز مقاومت مناسبی داشته باشد،
– یا هر دو بسته به فرمولاسیون عملکرد متفاوتی نشان دهند.
بنابراین باید مشخصات واقعی محصول بررسی شود.
—
۲۹. روش اجرای صحیح
یک روش عمومی برای اجرای پوشش رزینی میتواند شامل مراحل زیر باشد:
مرحله اول: بررسی سطح
جنس و وضعیت سطح بررسی شود.
مرحله دوم: پاکسازی
چربی، گردوغبار و آلودگی حذف شود.
مرحله سوم: خشککردن
در صورت نیاز رطوبت سطح کنترل شود.
مرحله چهارم: آمادهسازی رزین
اجزا مطابق دستورالعمل ترکیب شوند.
مرحله پنجم: اجرای لایه
ضخامت و یکنواختی کنترل شود.
مرحله ششم: پخت
تا رسیدن به شرایط موردنیاز، از اعمال تنش و ولتاژ غیرضروری جلوگیری شود.
—
۳۰. کنترل کیفیت پوشش ضد رطوبت
پس از اجرا، موارد زیر قابل بررسی هستند:
– یکنواختی،
– ترک،
– حباب،
– جداشدگی،
– چسبندگی،
– ضخامت،
– پخت کامل.
در کاربردهای حساس الکتریکی، آزمونهای الکتریکی نیز باید مطابق نیاز پروژه انجام شوند.
—
۳۱. آیا رزین ضدآب میتواند جایگزین محفظه آببندی شود؟
همیشه خیر.
اگر تجهیز به یک محفظه با درجه حفاظت مشخص نیاز دارد، پوشش رزینی نباید بدون ارزیابی جایگزین آن شود.
رزین میتواند بخشی از سیستم حفاظت باشد، اما طراحی کلی تجهیز همچنان اهمیت دارد.
—
۳۲. عایقکاری برد الکترونیکی در محیط مرطوب
در بردهای الکترونیکی، پوشش محافظ میتواند برای کاهش اثر:
– رطوبت،
– گردوغبار،
– آلودگی
استفاده شود.
اما پوشش ضخیم اپوکسی ممکن است تعمیر برد را دشوار کند.
برای بعضی بردها، پوششهای نازکتر مانند Conformal Coating گزینه مورد بررسی هستند.
—
۳۳. رزین در کانکتورها
در کانکتورهای دائمی، محصورسازی رزینی میتواند حفاظت محیطی ایجاد کند.
اما در کانکتورهای قابل تعمیر، استفاده از رزین باید با احتیاط انجام شود.
زیرا ممکن است دسترسی به اتصال برای تعمیرات بعدی از بین برود.
—
۳۴. نکته مهم درباره «ضدآب بودن»
در تولید محتوای فنی بهتر است به جای ادعاهای مطلق مانند:
«این رزین تحت هر شرایطی کاملاً ضدآب است»
شرایط عملکرد مشخص شود.
مثلاً میتوان از عبارتهایی مانند:
«مقاوم در برابر رطوبت طبق مشخصات فنی محصول»
یا
«مناسب برای کاربردهای در معرض رطوبت، مشروط به رعایت دستورالعمل اجرا»
استفاده کرد.
—
۳۵. خطاهای رایج
خطای اول: اجرای رزین روی سطح خیس
ممکن است باعث کاهش چسبندگی و ایجاد عیب شود.
خطای دوم: اشتباه گرفتن ضدآب با عایق برق
دو ویژگی متفاوت هستند.
خطای سوم: بیتوجهی به آلودگی سطح
آلودگی میتواند همراه رطوبت باعث ایجاد مسیر نشتی شود.
خطای چهارم: ضخیم کردن بیش از حد پوشش
ضخامت زیاد الزاماً عملکرد بهتر ایجاد نمیکند.
خطای پنجم: اعمال ولتاژ قبل از پخت
میتواند خطرناک و از نظر فنی نامناسب باشد.
—
۳۶. پرسشهای متداول
آیا اپوکسی عایق برق ضدآب است؟
بعضی فرمولاسیونها برای مقاومت در برابر آب و رطوبت طراحی میشوند، اما باید مشخصات همان محصول بررسی شود.
آیا آب باعث کاهش استقامت عایق میشود؟
بسته به ماده، سطح، آلودگی و شرایط، رطوبت میتواند خواص الکتریکی را تغییر دهد.
آیا رزین را میتوان روی سطح خیس اجرا کرد؟
تنها اگر سازنده صراحتاً چنین کاربردی را تأیید کرده باشد؛ بسیاری از سیستمها به سطح خشک نیاز دارند.
آیا اپوکسی ضدآب برای مقره مناسب است؟
ممکن است در برخی عملیات ترمیم و پوششدهی مناسب باشد، اما جنس مقره و نوع آسیب باید بررسی شود.
آیا اپوکسی ضدآب برای کوره القایی مناسب است؟
مقاومت در برابر آب بهتنهایی کافی نیست و دمای کار و چرخه حرارتی نیز باید بررسی شوند.
آیا اپوکسی ضدآب برای موتور مناسب است؟
در صورت سازگاری با دما، ارتعاش، سیستم عایقی و شرایط محیطی موتور، ممکن است مناسب باشد.
—
جمعبندی فصل
رزین اپوکسی مقاوم به آب و رطوبت میتواند در بسیاری از کاربردهای عایقکاری الکتریکی اهمیت داشته باشد؛ بهخصوص در تجهیزات فضای باز، مقرهها، موتور، سیمپیچ، تابلو برق، کانکتورها و برخی تجهیزات صنعتی.
با این حال، باید میان سه مفهوم تفاوت قائل شد:
مقاومت در برابر آب، مقاومت در برابر رطوبت و حفظ خواص عایق الکتریکی در شرایط مرطوب.
این سه ویژگی لزوماً یکسان نیستند.
در محصول مرجع این دانشنامه، یعنی رزین اپوکسی عایق برق پادنار کد 8119، طبق اطلاعات ارائهشده، ولتاژ شکست اعلامشده در شرایط خشک ۲۱,۰۰۰ ولت و در شرایط مرطوب ۱۴,۰۰۰ ولت است. همچنین برای استقامت یک دقیقهای، مقادیر ۳,۵۰۰ ولت در حالت خشک و ۲,۵۰۰ ولت در حالت مرطوب اعلام شده است.
این نتایج مربوط به شرایط آزمون اعلامشده هستند و نباید بهصورت مستقیم به عنوان ولتاژ نامی یک تجهیز کامل تفسیر شوند.
در کاربردهایی مانند ترمیم مقره و عایقکاری کورههای القایی نیز باید علاوه بر مقاومت رطوبتی، شرایط حرارتی، مکانیکی و الکتریکی به صورت همزمان بررسی شود.
برای دریافت مشخصات فنی و بررسی شرایط اجرای رزین، 09221696509.
۰ دیدگاه