۱۲
مهر

دانشنامه جامع اپوکسی عایق الکتریکی16

16

فصل ۱۶: لاک عایق برد الکترونیکی؛ انواع، کاربردها، روش اجرا و تفاوت با رزین اپوکسی

مقدمه

بردهای الکترونیکی در بسیاری از تجهیزات صنعتی، خانگی، پزشکی، مخابراتی و کنترلی فعالیت می‌کنند و ممکن است در معرض رطوبت، گردوغبار، مواد شیمیایی، تغییرات دمایی و آلودگی‌های سطحی قرار بگیرند.

یکی از روش‌های حفاظت از PCB استفاده از لاک عایق برد الکترونیکی یا پوشش‌های محافظ سطحی است.

لاک عایق معمولاً نسبت به رزین‌های ضخیم اپوکسی، پوشش نازک‌تری ایجاد می‌کند و در بسیاری از کاربردها با هدف محافظت از سطح برد و کاهش اثرات محیطی استفاده می‌شود.

با این حال، اصطلاح «لاک عایق» طیف وسیعی از محصولات را دربر می‌گیرد و هر لاکی برای هر نوع PCB مناسب نیست.

—

۱. لاک عایق برد الکترونیکی چیست؟

لاک عایق برد، پوششی پلیمری است که روی قسمت‌های مشخصی از PCB اعمال می‌شود تا یک لایه محافظ ایجاد کند.

اهداف استفاده می‌تواند شامل:

– کاهش تماس رطوبت با سطح برد،
– جلوگیری از آلودگی،
– کاهش احتمال جریان نشتی سطحی،
– محافظت در برابر بعضی عوامل محیطی،
– افزایش دوام سطح برد،
– و ایجاد عایق سطحی

باشد.

نوع لاک باید براساس کاربرد انتخاب شود.

—

۲. چرا PCB به لاک عایق نیاز پیدا می‌کند؟

بردهای الکترونیکی ممکن است در محیط‌هایی مانند:

– کارخانه،
– فضای مرطوب،
– محیط دارای گردوغبار،
– خودرو،
– تجهیزات صنعتی،
– تابلوهای کنترل

کار کنند.

آلودگی سطح PCB در حضور رطوبت می‌تواند مسیرهای ناخواسته جریان ایجاد کند.

لاک مناسب می‌تواند تماس مستقیم سطح با محیط را کاهش دهد.

—

۳. لاک عایق با رزین اپوکسی چه تفاوتی دارد؟

لاک عایق معمولاً برای ایجاد یک پوشش نسبتاً نازک طراحی می‌شود.

رزین اپوکسی ممکن است برای:

– پوشش ضخیم،
– تثبیت،
– Potting،
– Encapsulation

استفاده شود.

بنابراین این دو الزاماً جایگزین یکدیگر نیستند.

—

۴. Conformal Coating و لاک عایق

اصطلاح Conformal Coating به پوششی اشاره دارد که شکل سطح برد و قطعات را دنبال می‌کند.

در بازار ممکن است بعضی محصولات لاک عایق نیز با چنین کاربردی عرضه شوند.

اما باید مشخصات فنی محصول بررسی شود تا مشخص شود آیا واقعاً برای Conformal Coating طراحی شده است یا خیر.

—

۵. محصول مرجع؛ رزین اپوکسی عایق برق پادنار 8119

محصول مرجع این دانشنامه:

رزین اپوکسی عایق برق پادنار – کد 8119

طبق اطلاعات ارائه‌شده دارای:

گواهی وزارت نیرو – دانشکده شهید عباسپور

و شماره تأییدیه:

84-4-11

است.

روش اعمال مورد اشاره در اطلاعات محصول، یک لایه یک میلی‌متری روی سطح مقره چرخی است.

نتایج آزمون اعلام‌شده:

آزمون| نتیجه
ولتاژ شکست خشک| ۲۱,۰۰۰ ولت
ولتاژ شکست مرطوب| ۱۴,۰۰۰ ولت
استقامت یک دقیقه‌ای خشک| ۳,۵۰۰ ولت
استقامت یک دقیقه‌ای مرطوب| ۲,۵۰۰ ولت

این نتایج مربوط به شرایط آزمون اعلام‌شده هستند و نباید بدون آزمون اختصاصی، مشخصات آنها به همه کاربردهای PCB تعمیم داده شود.

برای بررسی کاربرد محصول در عایق‌کاری الکتریکی، 09221696509.

—

۶. انواع لاک عایق برد

لاک‌های عایق می‌توانند از نظر شیمیایی متفاوت باشند.

برخی سیستم‌ها بر پایه:

– اکریلیک،
– پلی‌یورتان،
– سیلیکون،
– اپوکسی

هستند.

هر کدام ویژگی‌های متفاوتی دارند.

—

۷. لاک اکریلیک

لاک‌های اکریلیک در برخی کاربردهای PCB به دلیل اجرای نسبتاً ساده و قابلیت تعمیر مورد توجه هستند.

از ویژگی‌های احتمالی آنها:

– پوشش نسبتاً نازک،
– خشک‌شدن مناسب،
– قابلیت مشاهده برد،
– امکان تعمیر نسبتاً ساده‌تر

است.

اما مقاومت حرارتی و شیمیایی باید برای محصول مشخص بررسی شود.

—

۸. لاک پلی‌یورتان

پلی‌یورتان می‌تواند در برخی فرمولاسیون‌ها مقاومت مناسبی در برابر:

– رطوبت،
– سایش،
– مواد شیمیایی

داشته باشد.

اما رفتار آن با اپوکسی و اکریلیک یکسان نیست.

—

۹. لاک سیلیکونی

سیلیکون‌ها معمولاً انعطاف‌پذیری مناسبی دارند.

این ویژگی می‌تواند در بردهایی که تحت چرخه حرارتی قرار می‌گیرند مفید باشد.

اما مقاومت مکانیکی، چسبندگی و مقاومت شیمیایی بسته به نوع محصول متفاوت است.

—

۱۰. لاک اپوکسی

لاک یا پوشش اپوکسی می‌تواند سختی و چسبندگی بالایی ایجاد کند.

در مقابل، تعمیر و برداشتن یک پوشش اپوکسی سخت ممکن است دشوارتر باشد.

بنابراین برای PCBهایی که احتمال تعمیر مکرر دارند باید این مسئله در نظر گرفته شود.

—

۱۱. لاک شفاف یا رنگی؟

لاک برد می‌تواند شفاف یا رنگی باشد.

لاک شفاف امکان مشاهده:

– مسیرها،
– قطعات،
– لحیم‌ها

را بهتر حفظ می‌کند.

لاک رنگی ممکن است برای تشخیص وجود پوشش یا حفاظت‌های خاص مورد استفاده قرار گیرد.

اما رنگ، معیار اصلی عملکرد الکتریکی نیست.

—

۱۲. لاک عایق و رطوبت

یکی از کاربردهای اصلی پوشش PCB کاهش تماس سطح برد با رطوبت است.

اما لاک نباید بدون آزمایش «ضدآب مطلق» معرفی شود.

مواردی مانند:

– نفوذ رطوبت،
– جذب آب،
– ترک پوشش،
– جداشدگی

باید در طول زمان بررسی شوند.

—

۱۳. لاک عایق در محیط صنعتی

در محیط صنعتی، برد ممکن است در معرض:

– گردوغبار،
– روغن،
– بخار،
– مواد شیمیایی

قرار گیرد.

انتخاب پوشش باید براساس آلاینده واقعی محیط انجام شود.

یک لاک مناسب برای محیط خشک ممکن است برای محیط شیمیایی مناسب نباشد.

—

۱۴. آماده‌سازی برد پیش از لاک

یکی از مهم‌ترین مراحل اجرای لاک، آماده‌سازی سطح است.

سطح باید:

– تمیز،
– خشک،
– عاری از روغن،
– عاری از گردوغبار،
– و عاری از آلودگی‌های رسانا

باشد.

اجرای لاک روی سطح آلوده ممکن است آلودگی را زیر پوشش محبوس کند.

—

۱۵. آیا باید برد قبل از لاک شسته شود؟

در صورت وجود آلودگی، تمیزکاری ممکن است لازم باشد.

نوع ماده تمیزکننده باید با:

– PCB،
– قطعات،
– پلاستیک‌ها،
– چسب‌ها

سازگار باشد.

پس از تمیزکاری باید زمان کافی برای خشک شدن برد در نظر گرفته شود.

—

۱۶. روش‌های اجرای لاک

بسته به نوع محصول می‌توان از روش‌هایی مانند:

– اسپری،
– قلم‌مو،
– غوطه‌وری،
– روش‌های صنعتی خودکار

استفاده کرد.

روش اجرا باید مطابق دستورالعمل محصول انتخاب شود.

—

۱۷. اجرای اسپری

اسپری می‌تواند پوشش یکنواختی ایجاد کند، اما باید مراقب بود قسمت‌هایی که نباید پوشش داده شوند محافظت شوند.

همچنین ضخامت پوشش در تمام قسمت‌های برد باید کنترل شود.

—

۱۸. اجرای قلم‌مو

قلم‌مو برای تعمیرات موضعی می‌تواند کاربردی باشد.

اما ممکن است نسبت به اسپری:

– ضخامت بیشتری ایجاد کند،
– رد قلم باقی بگذارد،
– یکنواختی کمتری داشته باشد.

برای تعمیرات کوچک می‌تواند مناسب باشد، مشروط به سازگاری با محصول.

—

۱۹. اجرای غوطه‌وری

غوطه‌وری می‌تواند پوشش یکنواختی ایجاد کند، اما باید از قبل مشخص شود که کدام قطعات و کانکتورها نباید پوشش داده شوند.

این روش بیشتر برای تولید یا تعمیرات کنترل‌شده کاربرد دارد.

—

۲۰. ضخامت لاک

یکی از تفاوت‌های مهم لاک با Potting، ضخامت است.

لاک عایق معمولاً به صورت لایه نازک اعمال می‌شود.

افزایش بیش از حد ضخامت ممکن است:

– زمان خشک شدن را افزایش دهد،
– دفع حرارت را تغییر دهد،
– ظاهر را نامناسب کند،
– تعمیرات را دشوارتر کند.

—

۲۱. لاک و فاصله خزشی

در PCBهای ولتاژ بالا، فاصله خزشی اهمیت زیادی دارد.

پوشش مناسب می‌تواند در کنترل آلودگی سطحی مؤثر باشد، اما نباید تصور کرد که پوشش هر نوع کاهش فاصله طراحی را مجاز می‌کند.

فاصله‌های طراحی باید مطابق استاندارد و کاربرد تعیین شوند.

—

۲۲. لاک و ولتاژ شکست

مقاومت دی‌الکتریک لاک می‌تواند با عوامل مختلف تغییر کند:

– ضخامت،
– دما،
– رطوبت،
– کیفیت سطح،
– وجود حباب،
– نوع زیرلایه.

بنابراین یک عدد ولتاژ شکست بدون ذکر شرایط آزمون اطلاعات کاملی ارائه نمی‌کند.

—

۲۳. لاک در بردهای ولتاژ بالا

در بردهای دارای ولتاژ بالاتر، باید علاوه بر خود لاک موارد زیر بررسی شوند:

– فاصله هوایی،
– فاصله خزشی،
– طراحی مسیرها،
– نقاط تیز،
– آلودگی،
– رطوبت،
– محفظه تجهیز.

لاک فقط یکی از اجزای سیستم حفاظتی است.

—

۲۴. لاک عایق و تعمیر برد

یکی از مزایای برخی لاک‌ها نسبت به Potting سخت، امکان تعمیر نسبتاً ساده‌تر است.

اگر پوشش قابل برداشتن باشد، تکنسین می‌تواند در صورت نیاز:

– قطعه را تعویض کند،
– مسیر را تعمیر کند،
– لحیم‌کاری انجام دهد.

اما میزان قابلیت تعمیر به نوع شیمی لاک بستگی دارد.

—

۲۵. لاک در برابر اپوکسی Potting

ویژگی| لاک عایق| Epoxy Potting
ضخامت| معمولاً کم| معمولاً زیاد
قابلیت مشاهده| معمولاً بیشتر| بسته به نوع
تعمیرپذیری| معمولاً بهتر| معمولاً دشوارتر
حفاظت مکانیکی| محدودتر| بیشتر
محصورسازی| محدود| بالا
دفع حرارت| وابسته به محصول| وابسته به محصول

این مقایسه عمومی است و محصول واقعی می‌تواند رفتار متفاوتی داشته باشد.

—

۲۶. لاک عایق و رزین شفاف

رزین شفاف می‌تواند ضخیم‌تر از لاک اعمال شود.

لاک معمولاً با هدف ایجاد پوشش نازک و محافظ استفاده می‌شود.

بنابراین اگر هدف فقط حفاظت سطحی PCB باشد، باید بررسی شود که آیا لاک کافی است یا رزین ضخیم‌تر مورد نیاز است.

—

۲۷. لاک عایق و کوره القایی

لاک‌های PCB معمولاً برای شرایط خاص برد طراحی می‌شوند.

نباید آنها را بدون بررسی به عنوان عایق اصلی در کوره القایی استفاده کرد.

در کوره القایی دمای بالا و تنش حرارتی می‌تواند نیازهای کاملاً متفاوتی ایجاد کند.

—

۲۸. لاک عایق و ترمیم مقره

همین موضوع درباره مقره نیز صادق است.

لاک PCB با ماده‌ای که برای ترمیم مقره طراحی شده، الزاماً یکسان نیست.

برای ترمیم مقره باید محصولی انتخاب شود که:

– چسبندگی مناسب،
– استقامت الکتریکی،
– مقاومت محیطی،
– و سازگاری با زیرلایه

داشته باشد.

برای بررسی مواد مناسب ترمیم مقره، 09221696509.

—

۲۹. لاک عایق و سیم‌پیچ

لاک‌های عایق در صنعت موتور و سیم‌پیچ نیز کاربرد دارند، اما لاک مخصوص سیم‌پیچ با لاک مخصوص PCB الزاماً یک محصول نیست.

در سیم‌پیچ، نفوذ به ساختار و رفتار حرارتی اهمیت زیادی دارد.

—

۳۰. خشک شدن لاک

خشک شدن می‌تواند به روش‌های مختلف اتفاق بیفتد:

– تبخیر حلال،
– واکنش شیمیایی،
– اکسیداسیون،
– یا ترکیبی از این فرآیندها.

بنابراین «خشک شدن» را نباید همیشه معادل «پخت کامل» دانست.

—

۳۱. لاک هواخشک

برخی لاک‌ها در دمای محیط خشک می‌شوند.

مزیت آن این است که به تجهیزات پخت حرارتی نیاز ندارند.

اما زمان خشک شدن و رسیدن به خواص نهایی باید طبق مشخصات همان محصول تعیین شود.

—

۳۲. لاک سریع‌خشک

لاک سریع‌خشک برای مواقعی که زمان توقف تجهیزات اهمیت دارد، می‌تواند جذاب باشد.

ولی سرعت خشک شدن تنها یکی از معیارهای انتخاب است.

باید بررسی شود که آیا محصول پس از خشک شدن سریع، خواص مکانیکی و الکتریکی موردنیاز را نیز دارد.

—

۳۳. لاک و حلال

اگر محصول حلال داشته باشد، باید:

– تهویه مناسب،
– ایمنی،
– زمان تبخیر،
– سازگاری با قطعات

در نظر گرفته شود.

همچنین نباید حلال باقی‌مانده زیر پوشش محبوس شود.

—

۳۴. حباب و حفره

در پوشش‌های عایق، وجود حفره یا حباب می‌تواند نقطه ضعف ایجاد کند.

این مسئله در ولتاژهای بالاتر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

بنابراین روش اعمال باید به گونه‌ای باشد که پوشش یکنواخت ایجاد شود.

—

۳۵. مقاومت حرارتی لاک

مقاومت حرارتی لاک باید براساس مشخصات محصول مشخص شود.

عبارت «لاک عایق» به خودی خود محدوده دمایی خاصی را تضمین نمی‌کند.

در محیط‌های گرم باید دمای کاری واقعی با محدوده مجاز محصول مقایسه شود.

—

۳۶. مقاومت شیمیایی

اگر PCB در معرض مواد شیمیایی باشد، مقاومت لاک اهمیت پیدا می‌کند.

مواردی مانند:

– روغن،
– سوخت،
– شوینده،
– حلال

می‌توانند رفتار متفاوتی داشته باشند.

—

۳۷. آزمون‌های کنترل کیفیت

برای یک پوشش الکتریکی بسته به کاربرد می‌توان آزمون‌هایی مانند:

– مقاومت عایقی،
– ولتاژ شکست،
– چسبندگی،
– ضخامت،
– مقاومت رطوبتی،
– چرخه حرارتی

را در نظر گرفت.

آزمون باید مطابق هدف واقعی انتخاب شود.

—

۳۸. نکته مهم درباره رزین پادنار 8119

اگرچه محصول مرجع این دانشنامه دارای مشخصات الکتریکی اعلام‌شده است، نباید بدون بررسی جداگانه آن را با هر نوع لاک PCB یکسان دانست.

کاربرد محصول باید با توجه به:

– ضخامت،
– زیرلایه،
– روش اجرا،
– شرایط محیطی

تعیین شود.

برای دریافت اطلاعات فنی بیشتر، 09221696509.

—

۳۹. اشتباهات رایج

اشتباه اول: هر لاک را عایق برق صنعتی دانستن

فرمولاسیون محصولات متفاوت است.

اشتباه دوم: پوشاندن کانکتورها

این کار می‌تواند عملکرد اتصال را مختل کند.

اشتباه سوم: اجرای روی برد مرطوب

ممکن است رطوبت زیر پوشش باقی بماند.

اشتباه چهارم: ضخامت بیش از حد

ممکن است زمان خشک شدن و تعمیرپذیری را تحت تأثیر قرار دهد.

اشتباه پنجم: نادیده گرفتن دمای کار

هر لاک محدوده حرارتی مشخصی دارد.

—

۴۰. چک‌لیست انتخاب لاک عایق PCB

پیش از خرید یا اجرا بررسی کنید:

□ نوع شیمیایی

□ روش خشک شدن

□ زمان خشک شدن

□ زمان پخت نهایی

□ ضخامت

□ مقاومت عایقی

□ ولتاژ شکست

□ مقاومت رطوبتی

□ مقاومت حرارتی

□ مقاومت شیمیایی

□ چسبندگی

□ قابلیت تعمیر

□ سازگاری با PCB

□ سازگاری با قطعات

□ روش اعمال

□ اطلاعات ایمنی محصول

برای انتخاب پوشش مناسب برد و مقایسه آن با رزین اپوکسی، 09221696509.

—

۴۱. پرسش‌های متداول

لاک عایق برد چیست؟

پوششی است که برای حفاظت و ایجاد عایق سطحی روی قسمت‌هایی از PCB استفاده می‌شود.

آیا لاک عایق همان رزین اپوکسی است؟

خیر. ممکن است لاک از اکریلیک، پلی‌یورتان، سیلیکون، اپوکسی یا مواد دیگر ساخته شده باشد.

آیا لاک PCB ضدآب است؟

نه لزوماً. مقاومت رطوبتی باید در مشخصات محصول بررسی شود.

آیا لاک شفاف بهتر از لاک مشکی است؟

رنگ به خودی خود معیار عملکرد الکتریکی نیست.

آیا می‌توان لاک PCB را روی مقره استفاده کرد؟

نباید بدون بررسی سازگاری و مشخصات فنی چنین تعمیمی داد.

آیا می‌توان اپوکسی عایق را جایگزین لاک PCB کرد؟

فقط در صورتی که محصول و روش اجرا برای آن کاربرد مناسب باشند.

—

جمع‌بندی

لاک عایق برد الکترونیکی یکی از روش‌های مهم حفاظت PCB در برابر رطوبت، آلودگی و برخی عوامل محیطی است.

با این حال، لاک عایق با:

– رزین اپوکسی،
– Conformal Coating،
– Potting،
– Encapsulation

یکسان نیست و هر کدام می‌توانند هدف و مشخصات متفاوتی داشته باشند.

در انتخاب لاک باید مواردی مانند ضخامت، روش خشک‌شدن، مقاومت الکتریکی، مقاومت حرارتی، مقاومت رطوبتی، چسبندگی، تعمیرپذیری و سازگاری با قطعات بررسی شود.

همچنین در کاربردهای تخصصی مانند ترمیم مقره و کوره‌های القایی نباید صرفاً بر اساس عنوان «لاک عایق» یا «اپوکسی عایق» تصمیم گرفت؛ شرایط واقعی کاربرد باید با مشخصات فنی محصول تطبیق داده شود.

محصول مرجع این دانشنامه، رزین اپوکسی عایق برق پادنار کد 8119، طبق اطلاعات ارائه‌شده دارای تأییدیه وزارت نیرو – دانشکده شهید عباسپور شماره 84-4-11 است و نتایج اعلام‌شده آن شامل ولتاژ شکست خشک ۲۱,۰۰۰ ولت و مرطوب ۱۴,۰۰۰ ولت است.

این نتایج مربوط به شرایط آزمون مشخص هستند و نباید مستقیماً به عنوان مشخصات یک PCB یا تجهیز خاص تفسیر شوند.

برای دریافت مشاوره فنی درباره لاک عایق برد، رزین اپوکسی عایق برق، ترمیم مقره و کاربردهای صنعتی در کوره‌های القایی، 09221696509.