۱۲
مهر

دانشنامه جامع اپوکسی عایق الکتریکی13

13

فصل ۱۳: رزین اپوکسی مشکی عایق الکتریکی؛ ویژگی‌ها، کاربردها و نکات فنی

مقدمه

رزین‌های اپوکسی عایق الکتریکی می‌توانند از نظر رنگ، ظاهر و نحوه اجرا تفاوت داشته باشند. یکی از پرکاربردترین رنگ‌ها در برخی تجهیزات صنعتی، مشکی است.

رزین اپوکسی مشکی ممکن است در عایق‌کاری، پوشش‌دهی، تعمیر قطعات، محافظت از تجهیزات و برخی عملیات ترمیمی مورد استفاده قرار گیرد؛ اما یک نکته اساسی وجود دارد:

مشکی بودن رزین به‌تنهایی هیچ تضمینی درباره عایق الکتریکی بودن آن ایجاد نمی‌کند.

خواص الکتریکی به فرمولاسیون کامل ماده، نوع رزین، سخت‌کننده، افزودنی‌ها، پیگمنت، پرکننده، میزان رطوبت، ضخامت، شرایط پخت و کیفیت اجرای نهایی وابسته است.

بنابراین باید میان رنگ رزین و عملکرد عایقی رزین تفاوت قائل شد.

—

۱. رزین اپوکسی مشکی چیست؟

رزین اپوکسی مشکی یک سیستم اپوکسی است که به کمک رنگدانه یا سایر اجزای فرمولاسیون، ظاهر مشکی پیدا می‌کند.

این محصول ممکن است به شکل:

– رزین دوجزئی،
– پوشش،
– رنگ،
– ماده ترمیمی،
– ماده قالب‌گیری،
– Potting،
– یا سیستم پوششی صنعتی

تولید شود.

اما همه این محصولات برای عایق‌کاری الکتریکی مناسب نیستند.

—

۲. چرا رنگ مشکی در تجهیزات صنعتی استفاده می‌شود؟

رنگ مشکی در محیط صنعتی چند مزیت عملی می‌تواند داشته باشد.

از جمله:

– کمتر دیده شدن آلودگی‌های خاص،
– ظاهر صنعتی،
– کاهش نمایان بودن تغییرات رنگی،
– پوشاندن برخی تغییرات ظاهری سطح،
– ایجاد پوشش یکنواخت،
– کاربرد در برخی تجهیزات و قطعات صنعتی.

البته انتخاب رنگ معمولاً موضوعی جدا از مشخصات اصلی عایق الکتریکی است.

—

۳. آیا اپوکسی مشکی عایق برق است؟

پاسخ به این سؤال به محصول بستگی دارد.

اگر یک اپوکسی صرفاً برای:

– رنگ‌آمیزی،
– کف‌پوش،
– چسب عمومی،
– پوشش ضدخوردگی

تولید شده باشد، نمی‌توان صرفاً از روی نارسانا بودن ظاهری آن نتیجه گرفت که برای عایق‌کاری الکتریکی مناسب است.

برای کاربرد الکتریکی باید مشخصات مرتبط با عایق‌کاری بررسی شود.

—

۴. رنگدانه مشکی چه تأثیری بر خواص الکتریکی دارد؟

رنگدانه‌ها و پرکننده‌ها می‌توانند خواص فیزیکی و حتی الکتریکی یک پلیمر را تغییر دهند.

بنابراین نمی‌توان فرض کرد:

«اگر رزین شفاف عایق باشد، همان رزین پس از مشکی شدن نیز دقیقاً همان خواص را دارد.»

فرمولاسیون نهایی باید برای کاربرد موردنظر طراحی و آزمایش شود.

این موضوع برای کاربردهای ولتاژ بالا اهمیت بیشتری دارد.

—

۵. رزین اپوکسی مشکی عایق پادنار

محصول مرجع این دانشنامه:

رزین اپوکسی عایق برق پادنار – کد 8119

طبق اطلاعات ارائه‌شده:

– گواهی: وزارت نیرو – دانشکده شهید عباسپور
– شماره تأییدیه: 84-4-11
– روش اعمال مورد اشاره: یک لایه یک میلی‌متری روی سطح مقره چرخی

نتایج الکتریکی اعلام‌شده:

آزمون| مقدار
ولتاژ شکست خشک| ۲۱,۰۰۰ ولت
ولتاژ شکست مرطوب| ۱۴,۰۰۰ ولت
استقامت یک دقیقه‌ای خشک| ۳,۵۰۰ ولت
استقامت یک دقیقه‌ای مرطوب| ۲,۵۰۰ ولت

این اعداد، طبق اطلاعات ارائه‌شده، مربوط به شرایط آزمون مشخص هستند و نباید به‌صورت مستقیم معادل ولتاژ نامی یک تجهیز در نظر گرفته شوند.

برای بررسی مشخصات و کاربرد، 09221696509.

—

۶. تفاوت رنگ مشکی با خاصیت عایقی

دو ویژگی کاملاً متفاوت داریم:

ویژگی ظاهری: مشکی بودن

ویژگی فنی: مقاومت در برابر عبور جریان و استقامت دی‌الکتریک

بنابراین رنگ مشکی فقط یک ویژگی ظاهری یا بخشی از فرمولاسیون است.

آنچه محصول را برای عایق الکتریکی مناسب می‌کند، مجموعه خواص الکتریکی و فیزیکی آن است.

—

۷. اپوکسی مشکی برای تعمیر مقره

یکی از کاربردهای مهم مورد توجه در این دانشنامه، ترمیم و تعمیر مقره است.

در چنین کاربردی، رنگ مشکی ممکن است از نظر ظاهری برای بعضی تجهیزات مناسب باشد؛ اما موضوع اصلی عبارت است از:

– چسبندگی،
– استقامت الکتریکی،
– مقاومت رطوبتی،
– مقاومت حرارتی،
– سازگاری با جنس مقره،
– ضخامت،
– کیفیت سطح،
– و کیفیت پخت.

اگر ماده برای ترمیم موردنظر تأیید شده باشد، می‌تواند در سیستم تعمیراتی استفاده شود.

برای بررسی کاربرد رزین در ترمیم مقره، 09221696509.

—

۸. آماده‌سازی سطح مقره

پیش از اجرای رزین باید سطح بررسی شود.

آلودگی‌هایی مانند:

– گردوغبار،
– روغن،
– چربی،
– رطوبت،
– مواد سست،
– لایه‌های قدیمی نامناسب

می‌توانند چسبندگی را کاهش دهند.

سطح باید متناسب با جنس مقره و روش اجرای انتخاب‌شده آماده شود.

—

۹. حباب در رزین مشکی

در رزین‌های عایق، وجود حباب موضوع مهمی است.

حباب می‌تواند باعث ایجاد ناحیه‌ای متفاوت در ساختار عایق شود.

در کاربردهای حساس، این موضوع ممکن است روی عملکرد الکتریکی و دوام پوشش اثر بگذارد.

بنابراین باید هنگام:

– اختلاط،
– انتقال،
– اعمال،
– و پخت

به کاهش حباب توجه شود.

—

۱۰. ضخامت پوشش مشکی

ضخامت به کاربرد وابسته است.

لایه نازک ممکن است پوشش کامل ایجاد نکند.

لایه بسیار ضخیم نیز ممکن است مشکلاتی مانند:

– افزایش زمان پخت،
– حبس حباب،
– تنش داخلی،
– پخت نامتوازن

ایجاد کند.

بنابراین ضخامت باید براساس دستورالعمل محصول و شرایط واقعی تعیین شود.

—

۱۱. اپوکسی مشکی و رطوبت

رنگ مشکی بودن هیچ ارتباط مستقیمی با ضدآب بودن ندارد.

اگر هدف استفاده در محیط مرطوب باشد، باید ویژگی‌هایی مانند:

– جذب آب،
– مقاومت رطوبتی،
– چسبندگی در شرایط مرطوب،
– تغییر خواص الکتریکی در رطوبت

بررسی شوند.

در محصول مرجع این دانشنامه، طبق اطلاعات ارائه‌شده، ولتاژ شکست خشک و مرطوب به ترتیب ۲۱ و ۱۴ کیلوولت اعلام شده است.

—

۱۲. اهمیت آزمون مرطوب

مقایسه عملکرد خشک و مرطوب می‌تواند اطلاعات مهمی درباره حساسیت سیستم عایقی به رطوبت ارائه دهد.

برای محصول مرجع:

خشک: ۲۱,۰۰۰ ولت

مرطوب: ۱۴,۰۰۰ ولت

کاهش مقدار آزمون در شرایط مرطوب نشان می‌دهد که شرایط محیطی باید در ارزیابی سیستم عایقی مورد توجه قرار گیرد.

—

۱۳. اپوکسی مشکی برای کوره القایی

کوره‌های القایی محیطی متفاوت از بسیاری از تجهیزات معمول برق هستند.

در آنها ممکن است همزمان با:

– دمای بالا،
– میدان الکترومغناطیسی،
– تنش حرارتی،
– لرزش،
– و شرایط الکتریکی

مواجه باشیم.

بنابراین استفاده از اپوکسی مشکی در کوره القایی باید براساس محل دقیق کاربرد و مشخصات ماده بررسی شود.

مشکی بودن ماده به خودی خود معیار انتخاب نیست.

—

۱۴. شوک حرارتی در کوره

در کوره القایی، گرم و سرد شدن مکرر می‌تواند به پوشش فشار وارد کند.

اگر ضریب انبساط حرارتی رزین و زیرلایه تفاوت زیادی داشته باشد، احتمال ایجاد:

– ترک،
– جداشدگی،
– پوسته‌پوسته شدن

افزایش می‌یابد.

بنابراین علاوه بر مقاومت الکتریکی، رفتار حرارتی نیز باید بررسی شود.

برای مشاوره کاربرد رزین در کوره‌های القایی، 09221696509.

—

۱۵. اپوکسی مشکی برای موتور

رزین مشکی می‌تواند در برخی کاربردهای موتورهای الکتریکی مورد استفاده قرار گیرد، اما نوع کاربرد اهمیت دارد.

برای مثال:

– پوشش موضعی،
– تثبیت قطعه،
– حفاظت از اتصال،
– عایق‌کاری بخش مشخص،
– یا سیستم رزین‌کاری سیم‌پیچ

نیازهای متفاوتی دارند.

—

۱۶. اپوکسی مشکی برای سیم‌پیچ

در سیم‌پیچ، رزین باید علاوه بر خواص الکتریکی، توانایی تحمل شرایط مکانیکی و حرارتی موردنظر را داشته باشد.

پارامترهایی مانند:

– ویسکوزیته،
– نفوذپذیری،
– زمان پخت،
– چسبندگی،
– انعطاف‌پذیری،
– استقامت دی‌الکتریک

می‌توانند مهم باشند.

—

۱۷. اپوکسی مشکی در تابلو برق

در تابلوهای برق ممکن است از مواد پلیمری برای عایق‌کاری یا حفاظت بعضی قسمت‌ها استفاده شود.

اما نباید پوشش رزینی باعث تغییر نامناسب در:

– فاصله هوایی،
– فاصله خزشی،
– تهویه،
– دفع حرارت،
– دسترسی تعمیراتی

شود.

در تجهیزات الکتریکی، طراحی کلی سیستم از خواص یک ماده منفرد مهم‌تر است.

—

۱۸. اپوکسی مشکی برای ترمینال و اتصالات

در بعضی اتصالات می‌توان از مواد رزینی برای محافظت یا تثبیت استفاده کرد.

اما باید اطمینان حاصل شود که ماده:

– روی محل اتصال نامناسب قرار نگرفته،
– تعمیرات بعدی را غیرممکن نکرده،
– باعث گرم‌شدن غیرطبیعی نشده،
– و با جنس قطعه سازگار است.

—

۱۹. اپوکسی مشکی و تفاوت آن با شارلاک

شارلاک و اپوکسی دو سیستم متفاوت هستند.

شارلاک معمولاً در کاربردهایی که:

– نفوذ،
– خشک‌شدن،
– پوشش سیم‌پیچ،
– یا عملیات عایق‌کاری سنتی

اهمیت دارد مورد توجه قرار می‌گیرد.

اپوکسی می‌تواند سخت‌تر و ساختاری‌تر باشد.

بنابراین انتخاب بین آنها باید بر اساس کاربرد انجام شود.

—

۲۰. اپوکسی مشکی و لاک عایق

لاک عایق معمولاً برای ایجاد یک لایه عایق یا محافظ روی سیم، سیم‌پیچ یا قطعه استفاده می‌شود.

اپوکسی می‌تواند ساختار ضخیم‌تر و مکانیکی‌تری ایجاد کند.

بنابراین این دو محصول الزاماً جایگزین مستقیم یکدیگر نیستند.

—

۲۱. اپوکسی مشکی و پلی‌یورتان

پلی‌یورتان و اپوکسی از نظر شیمیایی و رفتار مکانیکی یکسان نیستند.

پلی‌یورتان در برخی فرمولاسیون‌ها انعطاف‌پذیری بیشتری دارد، در حالی که اپوکسی در بسیاری از سیستم‌ها سختی و چسبندگی بالایی ایجاد می‌کند.

اما این موضوع یک قاعده مطلق نیست.

عملکرد نهایی به فرمولاسیون اختصاصی بستگی دارد.

—

۲۲. اپوکسی مشکی و پلی‌استر

رزین‌های پلی‌استر نیز در برخی کاربردهای الکتریکی استفاده می‌شوند.

اما خواص:

– حرارتی،
– مکانیکی،
– دی‌الکتریک،
– چسبندگی،
– جمع‌شدگی

می‌تواند متفاوت باشد.

بنابراین صرفاً بر اساس رنگ یا قیمت نباید میان آنها انتخاب کرد.

—

۲۳. آیا اپوکسی مشکی برای ولتاژ بالا مناسب است؟

این سؤال باید با اطلاعات آزمون پاسخ داده شود.

عبارت «اپوکسی مشکی» به تنهایی هیچ کلاس ولتاژی را مشخص نمی‌کند.

برای کاربرد ولتاژ بالا باید مشخص شود:

– ولتاژ شکست،
– روش آزمون،
– ضخامت نمونه،
– شرایط خشک یا مرطوب،
– فاصله‌های عایقی،
– دمای کار،
– و استاندارد مرتبط

چیست.

—

۲۴. تفاوت ولتاژ شکست و ولتاژ نامی

ولتاژ شکست یعنی در شرایط آزمون مشخص، عایق در برابر افزایش میدان الکتریکی تا نقطه شکست مقاومت کرده است.

اما ولتاژ نامی تجهیزات یک مفهوم طراحی سیستم است.

بنابراین اگر ماده‌ای در آزمایش ۲۱ کیلوولت ولتاژ شکست نشان دهد، نمی‌توان نتیجه گرفت که هر تجهیزی با آن پوشش، تجهیز «۲۱ کیلوولت» محسوب می‌شود.

—

۲۵. آیا اپوکسی سخت بهتر از اپوکسی نرم است؟

نه به صورت مطلق.

اپوکسی سخت ممکن است برای:

– تثبیت،
– حفاظت مکانیکی،
– مقاومت سطحی

مناسب‌تر باشد.

اپوکسی نرم یا انعطاف‌پذیر ممکن است در شرایط:

– لرزش،
– انبساط حرارتی،
– حرکت نسبی

مزیت داشته باشد.

انتخاب باید براساس شرایط واقعی کار انجام شود.

—

۲۶. اپوکسی مشکی و مقاومت حرارتی

مقاومت حرارتی باید با آزمون و مشخصات فنی تعیین شود.

رنگ مشکی به خودی خود نشان‌دهنده مقاومت حرارتی بالا نیست.

همچنین باید میان:

– مقاوم به حرارت،
– مقاوم به شعله،
– خودخاموش‌شونده،
– ضدحریق

تفاوت گذاشت.

این اصطلاحات معادل یکدیگر نیستند.

—

۲۷. کنترل کیفیت رزین مشکی

در پروژه‌های صنعتی، کنترل کیفیت می‌تواند شامل بررسی:

– یکنواختی رنگ،
– ویسکوزیته،
– نسبت اختلاط،
– زمان کارپذیری،
– ضخامت،
– وجود حباب،
– چسبندگی،
– وضعیت پخت

باشد.

برای کاربردهای الکتریکی، آزمون‌های الکتریکی مناسب نیز باید در نظر گرفته شوند.

—

۲۸. اشتباهات رایج در انتخاب اپوکسی مشکی

۱. انتخاب بر اساس رنگ

مشکی بودن معیار عایقی نیست.

۲. استفاده از اپوکسی عمومی

اپوکسی عمومی الزاماً برای عایق الکتریکی طراحی نشده است.

۳. نادیده گرفتن رطوبت

نتایج خشک و مرطوب ممکن است متفاوت باشند.

۴. نادیده گرفتن ضخامت

خواص آزمون‌شده در ضخامت خاص را نباید بدون بررسی به ضخامت دیگری تعمیم داد.

۵. راه‌اندازی سریع

خشک شدن ظاهری الزاماً به معنی پخت کامل نیست.

—

۲۹. چک‌لیست خرید اپوکسی مشکی عایق برق

هنگام خرید، این موارد را درخواست کنید:

□ مشخصات فنی

□ نوع رزین

□ نوع سخت‌کننده

□ نسبت اختلاط

□ زمان کارپذیری

□ زمان پخت

□ ضخامت پیشنهادی

□ استقامت دی‌الکتریک

□ شرایط آزمون

□ مقاومت حرارتی

□ مقاومت رطوبتی

□ چسبندگی

□ سازگاری با زیرلایه

□ گواهی‌ها و نتایج آزمون

برای دریافت مشاوره انتخاب محصول، 09221696509.

—

۳۰. پرسش‌های متداول

آیا هر اپوکسی مشکی عایق برق است؟

خیر. رنگ مشکی به تنهایی ویژگی عایقی را اثبات نمی‌کند.

آیا اپوکسی مشکی برای مقره مناسب است؟

در صورت تأیید مشخصات و سازگاری با مقره و شرایط کاری، می‌تواند برای کاربردهای مشخص مورد استفاده قرار گیرد.

آیا اپوکسی مشکی برای کوره القایی مناسب است؟

به محل کاربرد، دمای کاری، تنش حرارتی و مشخصات الکتریکی بستگی دارد.

آیا مشکی بودن باعث افزایش مقاومت الکتریکی می‌شود؟

خیر، نمی‌توان چنین نتیجه‌ای را صرفاً از رنگ محصول گرفت.

آیا اپوکسی مشکی ضدآب است؟

نه لزوماً. مقاومت در برابر آب باید جداگانه مشخص شده باشد.

آیا اپوکسی مشکی بهتر از اپوکسی شفاف است؟

از نظر عایق الکتریکی نمی‌توان بر اساس رنگ چنین رتبه‌بندی‌ای انجام داد.

—

جمع‌بندی

رزین اپوکسی مشکی عایق الکتریکی در صورت طراحی و آزمون مناسب می‌تواند در طیف متنوعی از کاربردهای صنعتی مورد استفاده قرار گیرد؛ اما رنگ مشکی به تنهایی هیچ‌گاه معیار کافی برای تشخیص عایق الکتریکی بودن یا مناسب بودن برای ولتاژ بالا نیست.

در کاربردهایی مانند تعمیر مقره، کوره‌های القایی، موتور، سیم‌پیچ، تابلو برق و تجهیزات صنعتی باید مجموعه خواص فنی ماده بررسی شود.

محصول مرجع این دانشنامه، رزین اپوکسی عایق برق پادنار کد 8119، طبق اطلاعات ارائه‌شده دارای تأییدیه وزارت نیرو – دانشکده شهید عباسپور به شماره 84-4-11 است و برای شرایط آزمون اعلام‌شده، ولتاژ شکست ۲۱,۰۰۰ ولت در حالت خشک و ۱۴,۰۰۰ ولت در حالت مرطوب گزارش شده است.

این نتایج باید دقیقاً در چارچوب شرایط آزمون تفسیر شوند و معادل ولتاژ نامی عمومی تجهیزات نیستند.

برای مشاوره درباره انتخاب، اجرای رزین اپوکسی عایق برق و کاربرد آن در ترمیم مقره یا کوره القایی، 09221696509.