دانشنامه جامع اپوکسی عایق الکتریکی43
43
فصل ۴۳/ مقایسه رزین اپوکسی عایق برق با سیلیکون؛ خواص، کاربردها، مزایا و معیار انتخاب
مقدمه
در صنعت برق، مواد پلیمری مختلفی برای ایجاد عایق الکتریکی، حفاظت قطعات، آببندی، پوششدهی و جلوگیری از نفوذ رطوبت استفاده میشوند. رزین اپوکسی عایق برق و سیلیکون دو خانواده مهم از این مواد هستند که هرکدام ویژگیهای متفاوتی دارند.
اپوکسی معمولاً پس از پخت، ساختاری نسبتاً سخت و چسبنده ایجاد میکند؛ در حالی که بسیاری از سیستمهای سیلیکونی پس از پخت، الاستومری و انعطافپذیر هستند.
این تفاوت باعث میشود انتخاب بین اپوکسی و سیلیکون بیشتر از آنکه صرفاً به «عایق بودن» ماده مربوط باشد، به شرایط واقعی کار بستگی داشته باشد.
در این فصل تفاوت این دو خانواده از نظر:
– استقامت الکتریکی،
– انعطافپذیری،
– چسبندگی،
– مقاومت حرارتی،
– مقاومت در برابر رطوبت،
– سیکل حرارتی،
– مقاومت در فضای باز،
– مقاومت UV،
– آببندی،
– کنترل تخلیه جزئی،
– روش اجرا،
– ترمیم تجهیزات برق،
بررسی میشود.
—
۱. سیلیکون چیست؟
سیلیکون در صنعت مواد عایق معمولاً به خانوادهای از پلیمرهای سیلیکونی گفته میشود که میتوانند به شکلهای مختلف مورد استفاده قرار گیرند.
سیستمهای سیلیکونی ممکن است برای:
– آببندی،
– پوشش،
– عایقکاری،
– قالبگیری،
– حفاظت در برابر رطوبت،
طراحی شوند.
بنابراین همانند اپوکسی، «سیلیکون» یک محصول واحد با مشخصات ثابت نیست.
—
۲. تفاوت بنیادی اپوکسی و سیلیکون
یکی از مهمترین تفاوتها در رفتار مکانیکی پس از پخت است.
بسیاری از اپوکسیهای عایق برق پس از پخت:
– سخت،
– پایدار،
– چسبنده،
میشوند.
در مقابل، بسیاری از سیلیکونهای عایق:
– انعطافپذیر،
– الاستومری،
– مقاومتر در برابر تغییر شکل،
هستند.
این تفاوت در سیکلهای حرارتی اهمیت زیادی پیدا میکند.
—
۳. آیا سیلیکون عایق الکتریکی است؟
بله، بسیاری از ترکیبات سیلیکونی برای کاربردهای عایق الکتریکی طراحی میشوند.
اما همانند اپوکسی، صرفاً نام «سیلیکون» برای تعیین سطح عملکرد الکتریکی کافی نیست.
برای انتخاب در ولتاژ متوسط یا بالا باید مشخصات واقعی محصول و آزمونهای مربوط به آن بررسی شود.
—
۴. استقامت دیالکتریک
استقامت دیالکتریک یکی از پارامترهای مهم در مقایسه مواد عایق است.
اما مقدار آن به عوامل متعددی وابسته است:
– ضخامت،
– ترکیب ماده،
– رطوبت،
– دما،
– هندسه الکترود،
– روش آزمون،
– کیفیت اجرای پوشش.
بنابراین مقایسه یک عدد از یک دیتاشیت با عدد محصول دیگر، بدون یکسانسازی شرایط آزمایش، میتواند گمراهکننده باشد.
—
۵. مقاومت عایقی
مقاومت عایقی نشان میدهد ماده تا چه اندازه در برابر عبور جریان نشتی مقاومت میکند.
اپوکسیها و سیلیکونهای مخصوص برق هر دو میتوانند مقاومت عایقی بالایی داشته باشند.
اما مقدار واقعی باید از آزمون محصول مشخص شود.
—
۶. انعطافپذیری سیلیکون
یکی از ویژگیهای مهم بسیاری از سیلیکونهای مهندسی، انعطافپذیری است.
این ویژگی باعث میشود ماده بتواند با تغییرات ابعادی ناشی از:
– گرمشدن،
– سردشدن،
– لرزش،
– انبساط و انقباض،
تا حدی همراه شود.
—
۷. سختی اپوکسی
رزین اپوکسی پس از پخت معمولاً ساختار سختتری ایجاد میکند.
این ویژگی برای مواردی مانند:
– حفاظت مکانیکی،
– تثبیت قطعات،
– پوشش سخت،
– ترمیم برخی سطوح،
مزیت محسوب میشود.
اما در قطعاتی که دائماً تحت تغییر شکل هستند، باید انعطافپذیری سیستم نیز بررسی شود.
—
۸. سیکل حرارتی
یکی از مهمترین تفاوتها در کاربردهای صنعتی، رفتار ماده در سیکل حرارتی است.
فرض کنید سطحی در طول روز از ۲۰ درجه به ۸۰ درجه برسد و سپس دوباره سرد شود.
اگر ماده و زیرلایه ضریب انبساط متفاوتی داشته باشند، تنش ایجاد میشود.
تکرار این فرآیند میتواند در طول زمان باعث:
– ترک،
– جداشدگی،
– کاهش چسبندگی،
شود.
—
۹. رفتار سیلیکون در سیکل حرارتی
سیلیکونهای الاستومری به دلیل انعطافپذیری میتوانند در برخی شرایط تغییرات ابعادی را بهتر جذب کنند.
به همین دلیل در برخی کاربردهای فضای باز و آببندی تجهیزات، سیلیکون مورد توجه قرار میگیرد.
اما این موضوع به معنای برتری مطلق سیلیکون در تمام کاربردهای حرارتی نیست.
—
۱۰. رفتار اپوکسی در سیکل حرارتی
اپوکسیهای سخت میتوانند در برابر دمای مشخص عملکرد خوبی داشته باشند.
ولی در صورت وجود اختلاف زیاد در ضریب انبساط رزین و زیرلایه، تنش حرارتی میتواند ایجاد شود.
برای کاربردهای سیکلی باید فرمولاسیون مناسب انتخاب شود.
—
۱۱. مقاومت رطوبتی
رطوبت یکی از عوامل مهم در عایقهای الکتریکی است.
نفوذ آب یا تشکیل لایههای مرطوب روی سطح میتواند باعث:
– افزایش جریان نشتی،
– کاهش مقاومت سطحی،
– ایجاد مسیرهای رسانا،
شود.
هر دو خانواده اپوکسی و سیلیکون میتوانند برای محیط مرطوب فرمولاسیونهای مناسب داشته باشند.
—
۱۲. آبگریزی سیلیکون
برخی مواد سیلیکونی دارای رفتار آبگریز مناسبی هستند.
این ویژگی میتواند در تجهیزات فضای باز اهمیت داشته باشد، زیرا تجمع آب روی سطح عایق میتواند مسیر جریان سطحی ایجاد کند.
با این حال آبگریزی سطح به تنهایی جایگزین طراحی صحیح عایق نمیشود.
—
۱۳. اپوکسی و رطوبت
اپوکسیهای عایق نیز میتوانند مقاومت مناسبی در برابر رطوبت داشته باشند.
اما کیفیت پوشش اهمیت زیادی دارد.
ترک، حفره، جداشدگی و نقاط بدون پوشش میتوانند مسیر نفوذ رطوبت ایجاد کنند.
—
۱۴. مقاومت در برابر UV
در فضای باز، تابش فرابنفش میتواند موجب پیرشدگی مواد پلیمری شود.
بنابراین برای کاربردهای بیرونی باید مقاومت UV محصول به صورت جداگانه بررسی شود.
صرف عایق بودن یک رزین به معنی مقاومت نامحدود آن در برابر نور خورشید نیست.
—
۱۵. اپوکسی در فضای باز
اپوکسی میتواند در بسیاری از کاربردهای بیرونی استفاده شود، اما نوع فرمولاسیون اهمیت دارد.
در برخی موارد استفاده از پوشش محافظ روی اپوکسی میتواند برای افزایش دوام جوی مورد توجه قرار گیرد.
—
۱۶. سیلیکون در فضای باز
سیلیکونهای مهندسی به دلیل انعطافپذیری و ویژگیهای سطحی میتوانند در برخی کاربردهای فضای باز مناسب باشند.
اما باز هم باید دیتاشیت محصول و شرایط واقعی کاربرد بررسی شود.
—
۱۷. چسبندگی اپوکسی
اپوکسی معمولاً به بسیاری از زیرلایههای مهندسی چسبندگی خوبی دارد.
این ویژگی در:
– فلز،
– سرامیک،
– شیشه،
– برخی کامپوزیتها،
اهمیت دارد.
—
۱۸. چسبندگی سیلیکون
سیلیکون نیز میتواند چسبندگی مناسبی ایجاد کند، اما چسبندگی آن به زیرلایه به نوع سیلیکون و سیستم پرایمر وابسته است.
در بعضی کاربردها بدون آمادهسازی مناسب سطح، چسبندگی کافی حاصل نمیشود.
—
۱۹. ترمیم مقره
در ترمیم برخی مقرهها باید مشخص شود که مشکل:
– سطحی،
– ترک سطحی،
– آببندی،
– آلودگی،
است یا اینکه آسیب سازهای وجود دارد.
رزین اپوکسی میتواند برای برخی ترمیمهای سطحی و ایجاد پوشش محافظ مطرح باشد.
اما اگر مقره دچار آسیب سازهای جدی شده باشد، استفاده از رزین به تنهایی جایگزین ارزیابی مهندسی یا تعویض قطعه نیست.
—
۲۰. سیلیکون در آببندی مقره
سیلیکون در برخی کاربردها برای آببندی و جلوگیری از نفوذ رطوبت مورد استفاده قرار میگیرد.
انعطافپذیری آن میتواند در محلهایی که حرکت نسبی وجود دارد مزیت باشد.
—
۲۱. اپوکسی در تثبیت مکانیکی
در مقابل، اپوکسی سخت میتواند برای تثبیت قطعات و پر کردن برخی نواحی مناسب باشد.
اگر هدف فقط آببندی انعطافپذیر باشد، باید مشخص شود که سختی اپوکسی با نیاز پروژه سازگار است یا خیر.
—
۲۲. اپوکسی و تخلیه جزئی
حبابها و حفرههای داخلی در یک ماده عایق سخت میتوانند باعث تمرکز میدان الکتریکی شوند.
در کاربردهای حساس، کنترل:
– حباب،
– ترک،
– تخلخل،
– فصل مشترک،
اهمیت دارد.
—
۲۳. سیلیکون و تخلیه جزئی
در مواد سیلیکونی نیز وجود حفره یا عیب داخلی میتواند رفتار میدان الکتریکی را تغییر دهد.
بنابراین انعطافپذیری سیلیکون به معنی مصونیت از تخلیه جزئی نیست.
—
۲۴. مقایسه در برابر لرزش
اگر قطعه تحت لرزش مداوم باشد، انعطافپذیری ماده اهمیت بیشتری پیدا میکند.
سیلیکونهای الاستومری میتوانند در برخی شرایط حرکت و لرزش را بهتر تحمل کنند.
اپوکسی سخت نیز میتواند برای تثبیت مکانیکی مناسب باشد.
بنابراین باید مشخص شود هدف اصلی:
تثبیت سخت یا ایجاد لایه انعطافپذیر
است.
—
۲۵. مقاومت مکانیکی
اپوکسیهای سخت معمولاً برای ایجاد لایه مقاوم و تثبیتشده مناسب هستند.
سیلیکون بیشتر برای تغییر شکل و آببندی انعطافپذیر مورد توجه قرار میگیرد.
البته مقاومت مکانیکی واقعی هر محصول باید از مشخصات همان محصول استخراج شود.
—
۲۶. مقاومت شیمیایی
اپوکسیهای خاص میتوانند در برابر طیف متنوعی از مواد شیمیایی مقاومت داشته باشند.
سیلیکون نیز در برابر بسیاری از مواد شیمیایی عملکرد مناسبی دارد.
ولی انتخاب باید براساس:
– نوع ماده شیمیایی،
– غلظت،
– دما،
– مدت تماس،
انجام شود.
—
۲۷. تفاوت در روش اجرا
اپوکسی ممکن است به صورت:
– قلممو،
– غلتک،
– اسپری مناسب،
– ریختهگری،
– تزریق،
اجرا شود.
سیلیکون نیز بسته به نوع محصول میتواند به صورت:
– خمیری،
– تزریقی،
– ریختنی،
– پوششی،
استفاده شود.
روش اجرا باید با محصول انتخابی سازگار باشد.
—
۲۸. کنترل ضخامت
در عایقکاری الکتریکی، ضخامت یکی از عوامل مهم است.
ضخامت بیش از حد میتواند موجب مشکلاتی مانند:
– پخت نامناسب،
– حبس هوا،
– تنش داخلی،
شود.
ضخامت کم نیز ممکن است حفاظت موردنیاز را تأمین نکند.
—
۲۹. مزیت اپوکسی در پوشش سخت
اگر هدف ایجاد یک پوشش سخت، چسبنده و مقاوم باشد، اپوکسی میتواند گزینهای مناسب باشد.
بهخصوص زمانی که ماده باید علاوه بر عایقکاری، سطح را تثبیت کند.
—
۳۰. مزیت سیلیکون در آببندی انعطافپذیر
اگر قطعه مرتباً دچار انبساط و انقباض میشود، انعطافپذیری میتواند اهمیت زیادی داشته باشد.
در چنین شرایطی یک سیلیکون مهندسی مناسب میتواند برای آببندی یا پوشش انعطافپذیر مورد توجه قرار گیرد.
—
۳۱. مقایسه برای محیط مرطوب
ویژگی| اپوکسی| سیلیکون
عایق الکتریکی| بسته به فرمول مناسب| بسته به فرمول مناسب
انعطافپذیری| بسته به فرمول| معمولاً بالا در نوع الاستومری
آببندی| مناسب| معمولاً بسیار مناسب
چسبندگی| معمولاً بالا| وابسته به نوع و پرایمر
سیکل حرارتی| بسته به فرمول| معمولاً مناسب در سیستمهای الاستومری
مقاومت UV| وابسته به فرمول| وابسته به فرمول
سختی| معمولاً بیشتر| معمولاً کمتر
تثبیت مکانیکی| مناسب| محدودتر در برخی کاربردها
—
۳۲. مقایسه برای تجهیزات فضای باز
در تجهیزات فضای باز باید مجموعهای از عوامل بررسی شود:
– باران،
– رطوبت،
– تابش UV،
– تغییرات دما،
– آلودگی سطح،
– یخزدگی،
– انبساط و انقباض.
در چنین محیطی ممکن است ترکیب یک ماده سخت برای تثبیت و یک ماده انعطافپذیر برای آببندی در برخی طراحیها مطرح شود؛ اما سازگاری شیمیایی و الکتریکی این مواد باید قبل از استفاده ترکیبی بررسی شود.
—
۳۳. کاربرد در تابلوهای برق
در تابلوهای برق، رزین اپوکسی میتواند برای پوشش و حفاظت برخی اجزا مورد استفاده قرار گیرد.
سیلیکون نیز در آببندی یا حفاظت برخی نقاط در برابر رطوبت کاربرد دارد.
اما فاصلههای خزشی و هوایی، تهویه، دمای کاری و سطح ولتاژ باید در طراحی نهایی در نظر گرفته شوند.
—
۳۴. کاربرد در کابل و سرکابل
در کابلها و سرکابلها انعطافپذیری، کنترل میدان الکتریکی و آببندی اهمیت دارند.
انتخاب ماده باید براساس ساختار واقعی سرکابل و استاندارد یا دستورالعمل سازنده انجام شود.
استفاده عمومی از هر رزین بدون بررسی طراحی سرکابل توصیه فنی محسوب نمیشود.
—
۳۵. کاربرد در موتور و سیمپیچ
در موتورهای الکتریکی، ماده عایق باید با:
– سیمپیچ،
– دمای کاری،
– لرزش،
– رطوبت،
– کلاس عایقی،
سازگار باشد.
اپوکسی و سیلیکون هرکدام میتوانند در سیستمهای خاص کاربرد داشته باشند.
—
۳۶. کاربرد در ترانسفورماتور
در ترانسفورماتور، علاوه بر خواص الکتریکی، سازگاری با مواد دیگر اهمیت دارد.
در ترانسفورماتور روغنی باید سازگاری رزین با روغن مورد استفاده بررسی شود.
—
۳۷. کاربرد در کوره القایی
در کوره القایی شرایط سختتری وجود دارد:
– دمای بالا،
– سیکلهای حرارتی،
– ارتعاش،
– میدان الکترومغناطیسی،
– تنش مکانیکی.
بنابراین انتخاب ماده صرفاً بر اساس عایق بودن کافی نیست.
برای چنین کاربردی باید دمای واقعی سطح و شرایط سیکل حرارتی مشخص شود.
—
۳۸. رزین اپوکسی پادنار 8119
طبق اطلاعات مرجع ارائهشده برای رزین اپوکسی عایق برق پادنار 8119، یک آزمون روی نمونه با ضخامت یک میلیمتر و روی مقره چرخی انجام شده است.
نتایج اعلامشده عبارتاند از:
شرایط| نتیجه اعلامشده
ولتاژ شکست خشک| ۲۱ کیلوولت
ولتاژ شکست مرطوب| ۱۴ کیلوولت
تحمل یکدقیقهای خشک| ۳٫۵ کیلوولت
تحمل یکدقیقهای مرطوب| ۲٫۵ کیلوولت
این اعداد مربوط به شرایط و نمونه آزمون اعلامشده هستند.
—
۳۹. آیا 8119 برای ۲۲ کیلوولت مناسب است؟
از روی عدد ۲۱ کیلوولت شکست نمیتوان نتیجه گرفت که این محصول برای کارکرد مداوم در سیستم ۲۲ کیلوولت مناسب است.
ولتاژ شکست آزمایشگاهی، ولتاژ کاری مجاز تجهیز نیست.
برای تصمیم مهندسی باید مواردی مانند:
– سطح ولتاژ واقعی،
– اضافهولتاژها،
– ضخامت واقعی،
– شکل هندسی،
– فاصله خزشی،
– فاصله هوایی،
– دما،
– رطوبت،
– تخلیه جزئی،
– شرایط بهرهبرداری،
بررسی شوند.
—
۴۰. تفاوت آزمون شکست و تحمل ولتاژ
در اطلاعات مرجع 8119، مقدار تحمل یکدقیقهای نیز جداگانه اعلام شده است.
این دو آزمون یک مفهوم ندارند.
ولتاژ شکست نقطهای است که نمونه در آزمون دچار شکست الکتریکی میشود.
ولتاژ تحمل به توانایی نمونه برای تحمل یک سطح ولتاژ مشخص در مدت زمان آزمون مربوط است.
بنابراین این دو عدد نباید جای یکدیگر استفاده شوند.
—
۴۱. انتخاب اپوکسی یا سیلیکون برای ترمیم
برای ترمیم باید ابتدا نوع خرابی مشخص شود.
اگر هدف:
– تثبیت سخت،
– پرکردن،
– ایجاد پوشش مقاوم،
– چسباندن،
باشد، اپوکسی میتواند مطرح باشد.
اگر هدف:
– آببندی،
– انعطافپذیری،
– تحمل حرکت،
– جلوگیری از نفوذ آب،
باشد، سیلیکون میتواند مطرح شود.
البته این انتخاب باید با مشخصات واقعی محصول و شرایط برق تجهیز تطبیق داده شود.
—
۴۲. آیا میتوان اپوکسی و سیلیکون را با هم استفاده کرد؟
در بعضی طراحیها ممکن است استفاده چندلایه از مواد مختلف مطرح شود.
اما این کار بدون بررسی سازگاری مناسب نیست.
مواردی مانند:
– چسبندگی بین دو ماده،
– انرژی سطحی،
– انقباض،
– پخت،
– تنش حرارتی،
– نفوذ رطوبت،
باید بررسی شوند.
—
۴۳. مشکل چسبندگی بین دو ماده
اگر اپوکسی روی سیلیکون اجرا شود، ممکن است چسبندگی دشوار باشد.
سیلیکون دارای سطحی با ویژگیهای خاص است و بسیاری از مواد بهراحتی به آن نمیچسبند.
بنابراین استفاده از این دو ماده به صورت لایهای نیازمند آزمون سازگاری است.
—
۴۴. معیار انتخاب برای فضای باز
برای تجهیزات فضای باز، این پرسشها باید پاسخ داده شوند:
1. دمای حداقل و حداکثر چقدر است؟
2. دامنه سیکل حرارتی چقدر است؟
3. رطوبت چقدر است؟
4. تابش UV چقدر است؟
5. آیا سطح دائماً در معرض باران است؟
6. آیا ماده تحت لرزش قرار دارد؟
7. ولتاژ و شکل میدان الکتریکی چگونه است؟
8. آیا تخلیه جزئی باید بررسی شود؟
—
۴۵. معیار انتخاب برای ولتاژ متوسط و بالا
در ولتاژ متوسط و بالا، انتخاب ماده باید بر اساس دادههای واقعی باشد.
حداقل اطلاعات مهم عبارتاند از:
– استقامت دیالکتریک،
– مقاومت عایقی،
– ضریب تلفات دیالکتریک،
– رفتار در رطوبت،
– تخلیه جزئی،
– مقاومت حرارتی،
– سیکل حرارتی.
—
۴۶. جدول تصمیمگیری فنی
نیاز اصلی| ویژگی مهمتر
پوشش سخت| اپوکسی مناسب
تثبیت قطعه| اپوکسی مناسب
چسبندگی بالا| اپوکسی مناسب
آببندی انعطافپذیر| سیلیکون مناسب
حرکت و انبساط زیاد| سیلیکون الاستومری
مقاومت مکانیکی پوشش| اپوکسی مناسب
فضای باز| آزمون UV و رطوبت هر دو
ولتاژ بالا| آزمون الکتریکی واقعی
سیکل حرارتی شدید| آزمون سیکل حرارتی
ترمیم مقره| بررسی نوع آسیب و ماده مناسب
این جدول یک راهنمای عمومی است و جایگزین انتخاب مهندسی محصول نمیشود.
—
۴۷. مقایسه اقتصادی
قیمت ماده بهتنهایی معیار مناسبی برای انتخاب نیست.
باید هزینههای زیر نیز در نظر گرفته شوند:
قیمت ماده + آمادهسازی + اجرای پوشش + زمان پخت + تعمیرات + طول عمر + توقف تجهیز
گاهی ماده ارزانتر به دلیل نیاز به تعمیر یا اجرای بیشتر، هزینه نهایی بالاتری ایجاد میکند.
—
۴۸. چگونه دو محصول واقعی را مقایسه کنیم؟
برای مقایسه علمی یک اپوکسی و یک سیلیکون، بهتر است هر دو در شرایط یکسان آزمایش شوند.
برای مثال:
– ضخامت یکسان،
– زیرلایه یکسان،
– شرایط خشک و مرطوب یکسان،
– الکترود مشابه،
– دمای یکسان،
– روش آزمون یکسان.
سپس نتایج ثبت و مقایسه شوند.
—
۴۹. نتیجهگیری فنی
رزین اپوکسی عایق برق و سیلیکون هر دو میتوانند در عایقکاری الکتریکی کاربرد داشته باشند، اما معمولاً فلسفه استفاده از آنها یکسان نیست.
اپوکسی در بسیاری از کاربردها برای ایجاد یک لایه سخت، چسبنده و مقاوم مورد توجه است.
سیلیکونهای الاستومری در بسیاری از کاربردها برای ایجاد لایه انعطافپذیر و آببندیکننده مزیت دارند.
با این حال، هیچکدام را نمیتوان صرفاً براساس نام ماده برای یک سطح ولتاژ یا دمای مشخص مناسب اعلام کرد.
در کاربردهای حساس، انتخاب باید براساس دادههای واقعی همان محصول و شرایط واقعی تجهیز انجام شود.
برای رزین اپوکسی عایق برق پادنار 8119 نیز اطلاعات مرجع ارائهشده شامل آزمون نمونه یک میلیمتری روی مقره چرخی با نتایج ۲۱ کیلوولت شکست خشک، ۱۴ کیلوولت شکست مرطوب، ۳٫۵ کیلوولت تحمل یکدقیقهای خشک و ۲٫۵ کیلوولت تحمل یکدقیقهای مرطوب است. این نتایج باید در چارچوب همان شرایط آزمون تفسیر شوند و بهتنهایی به معنای تعیین ولتاژ کاری مجاز یک تجهیز نیستند.
مشاوره فنی رزین اپوکسی عایق برق پادنار 8119: ۰۹۲۲۱۶۰۹۵۰۹
۰ دیدگاه