دانشنامه جامع کمپرس یخ91
فصل ۹۱
دانشنامه جامع کمپرس یخ و ژلپک
محاسبه قیمت تمامشده ژلپک در تولید نیمهصنعتی و صنعتی؛ بررسی هزینه آب، پلیآکریلات، فیلم، دوخت، انرژی انجماد، نیروی انسانی، بستهبندی، ضایعات، استهلاک دستگاه، هزینه انبار و روش تعیین قیمت فروش عمده و خرده
۹۱-۱ ـ مقدمه
برای تولید تجاری ژلپک، دانستن هزینه مواد اولیه بهتنهایی کافی نیست. ممکن است پلیآکریلات، آب و فیلم ارزان باشند، اما هزینههای پنهان مانند انرژی، ضایعات، نیروی انسانی، استهلاک دستگاه، بستهبندی، انبار و حمل، قیمت نهایی را به مقدار قابلتوجهی تغییر دهند.
بنابراین باید میان سه مفهوم تفاوت گذاشت:
هزینه مواد اولیه، هزینه تولید و قیمت تمامشده نهایی.
—
۹۱-۲ ـ قیمت مواد اولیه در برابر قیمت تمامشده
فرض کنیم مواد داخل یک ژلپک ۵۰۰ گرمی فقط ۵۰۰۰ تومان هزینه داشته باشند.
این عدد به معنای قیمت تمامشده ۵۰۰۰ تومان نیست.
باید هزینههای دیگری نیز اضافه شوند:
[
C_{total}=C_{raw}+C_{film}+C_{labor}+C_{energy}+C_{pack}+C_{overhead}+C_{waste}
]
—
۹۱-۳ ـ اجزای اصلی هزینه
هزینه تولید را میتوان به بخشهای زیر تقسیم کرد:
1. آب
2. پلیآکریلات
3. سایر افزودنیها
4. فیلم
5. دوخت
6. برق
7. نیروی انسانی
8. بستهبندی ثانویه
9. کنترل کیفیت
10. استهلاک تجهیزات
11. تعمیرات
12. فضای تولید
13. انبار
14. ضایعات
—
۹۱-۴ ـ محاسبه مصرف پلیآکریلات
اگر در هر کیلوگرم فرمول:
[
m_p=0.01kg
]
پلیآکریلات مصرف شود و قیمت هر کیلوگرم پلیمر:
[
P_p=300000
]
تومان باشد:
[
C_p=0.01\times300000
]
یعنی:
[
3000\ تومان
]
در هر کیلوگرم محصول.
این فقط مثال است و نسبت واقعی باید براساس فرمول نهایی تعیین شود.
—
۹۱-۵ ـ هزینه آب
اگر مصرف آب هر کیلو محصول:
[
0.99kg
]
باشد، هزینه آب معمولاً در مقایسه با پلیمر و فیلم بسیار کوچکتر است؛ اما برای تولید صنعتی، مصرف آب و هزینه تصفیه یا آمادهسازی آن همچنان باید ثبت شود.
—
۹۱-۶ ـ کیفیت آب و هزینه آن
اگر آب شبکه کیفیت لازم را داشته باشد، هزینه آمادهسازی ممکن است پایین باشد.
اما اگر نیاز به:
– تصفیه
– فیلتر
– کاهش سختی
– کنترل یونها
باشد، باید هزینه این بخش نیز وارد محاسبات شود.
—
۹۱-۷ ـ هزینه فیلم
در بسیاری از ژلپکها، فیلم یکی از اجزای مهم قیمت تمامشده است.
هزینه فیلم تابع:
– جنس
– ضخامت
– عرض
– طول
– تعداد لایهها
– قیمت خرید
– پرت برش
است.
—
۹۱-۸ ـ محاسبه مصرف فیلم
اگر هر کیسه از فیلمی به مساحت:
[
A=0.08m^2
]
استفاده کند و قیمت مؤثر فیلم:
[
P_f=50000\ تومان/m^2
]
باشد:
[
C_f=0.08\times50000
]
یعنی:
[
4000\ تومان
]
هزینه فیلم برای هر کیسه.
—
۹۱-۹ ـ پرت فیلم
در برش فیلم مقداری ضایعات ایجاد میشود.
اگر مصرف تئوری ۱۰۰۰ مترمربع و مصرف واقعی ۱۰۵۰ مترمربع باشد:
[
Waste=\frac{1050-1000}{1000}\times100
]
برابر با:
[
5%
]
است.
—
۹۱-۱۰ ـ هزینه دوخت
هزینه دوخت شامل:
– برق
– اپراتور
– تعمیرات
– المنت
– تفلون
– تیغه یا قطعات مصرفی
است.
در دستگاههای اتوماتیک، این هزینه بیشتر در استهلاک و مصرف انرژی دیده میشود.
—
جهت پیام به گردآورنده: ۰۹۳۸۸۴۰۶۷۱۶
۹۱-۱۱ ـ هزینه برق
مصرف برق کل خط را میتوان از تجهیزات مختلف محاسبه کرد:
[
E_{total}=E_{mixer}+E_{pump}+E_{filler}+E_{sealer}+E_{freezer}
]
در بسیاری از خطوط، بخش انجماد میتواند سهم قابلتوجهی از مصرف انرژی داشته باشد.
—
۹۱-۱۲ ـ هزینه برق فریزر
اگر دستگاه در یک شیفت:
[
20kWh
]
مصرف کند و قیمت مؤثر هر کیلوواتساعت:
[
P_e
]
باشد:
[
C_e=20P_e
]
است.
قیمت واقعی برق باید بر اساس تعرفه محل تولید محاسبه شود.
—
۹۱-۱۳ ـ هزینه انرژی به ازای هر محصول
اگر در همان شیفت ۱۰۰۰ ژلپک تولید شود:
[
E_{unit}=\frac{20}{1000}
]
یعنی:
[
0.02kWh
]
به ازای هر محصول.
—
۹۱-۱۴ ـ هزینه نیروی انسانی
هزینه نیروی انسانی فقط حقوق ماهانه نیست.
باید سهم:
– حقوق
– بیمه
– مزایا
– آموزش
– زمان توقف
– زمان بستهبندی
نیز در نظر گرفته شود.
—
۹۱-۱۵ ـ محاسبه دستمزد مستقیم
اگر هزینه کل نیروی تولید در یک شیفت:
[
2,000,000
]
تومان و تولید:
[
1000
]
عدد باشد:
[
C_{labor}=\frac{2,000,000}{1000}
]
یعنی:
[
2000\ تومان
]
برای هر محصول.
—
۹۱-۱۶ ـ هزینه سربار
سربار شامل مواردی مانند:
– اجاره
– آب
– برق عمومی
– تعمیرات
– نظافت
– مدیریت
– حسابداری
– اینترنت
– بیمه تجهیزات
است.
سربار باید بهصورت منطقی میان محصولات تقسیم شود.
—
۹۱-۱۷ ـ روش ساده تخصیص سربار
اگر سربار ماهانه:
[
100,000,000
]
تومان و تولید ماهانه:
[
50,000
]
عدد باشد:
[
C_{overhead}=\frac{100,000,000}{50,000}
]
برابر با:
[
2000\ تومان
]
به ازای هر ژلپک است.
—
۹۱-۱۸ ـ هزینه استهلاک
ماشینآلات برای همیشه قابل استفاده نیستند.
روش ساده خطی:
[
Depreciation=\frac{Cost-Salvage}{Life}
]
است.
اگر دستگاه ۱ میلیارد تومان باشد و عمر اقتصادی آن ۵ سال در نظر گرفته شود و ارزش باقیمانده صفر فرض شود:
[
\frac{1,000,000,000}{5}
200,000,000
]
تومان در سال.
—
۹۱-۱۹ ـ استهلاک به ازای هر محصول
اگر تولید سالانه:
[
100,000
]
عدد باشد:
[
C_{dep}=
\frac{200,000,000}{100,000}
]
یعنی:
[
2000
]
تومان برای هر محصول.
در تولید بالاتر، سهم استهلاک هر محصول کاهش مییابد.
—
۹۱-۲۰ ـ تعمیرات و نگهداری
هزینه تعمیرات را میتوان به دو گروه تقسیم کرد:
تعمیرات پیشگیرانه
و
تعمیرات اضطراری
تعمیرات پیشگیرانه معمولاً برای کاهش توقفهای ناگهانی اهمیت دارد.
—
۹۱-۲۱ ـ هزینه بستهبندی
هزینه بستهبندی شامل:
– کارتن
– شیرینگ
– لیبل
– نوار چسب
– پالت
– استرچ
میشود.
اگر بستهبندی ثانویه برای هر محصول ۱۵۰۰ تومان هزینه داشته باشد، همین مقدار مستقیماً وارد قیمت تمامشده میشود.
—
۹۱-۲۲ ـ هزینه کنترل کیفیت
کنترل کیفیت ممکن است شامل:
– وزنکشی
– آزمون نشتی
– آزمون انجماد
– آزمون فیلم
– کنترل ابعاد
باشد.
هزینه این آزمایشها باید بهصورت سرشکن در محاسبه اقتصادی لحاظ شود.
—
۹۱-۲۳ ـ هزینه ضایعات
اگر از هر ۱۰۰۰ محصول، ۲۰ عدد مردود شوند:
[
Waste=2%
]
اما هزینه واقعی ضایعات فقط مواد داخل محصول مردود نیست؛ بلکه هزینه:
– فیلم
– نیروی انسانی
– انرژی
– بستهبندی
– زمان دستگاه
نیز از بین میرود.
—
۹۱-۲۴ ـ محاسبه ضایعات اقتصادی
فرض کنیم هزینه تولید هر محصول قبل از ضایعات:
[
20,000
]
تومان باشد و نرخ ضایعات:
[
3%
]
باشد.
هزینه مؤثر ضایعات تقریباً:
[
20,000\times0.03=600
]
تومان برای هر محصول تولیدشده است.
—
۹۱-۲۵ ـ هزینه واقعی هر محصول سالم
اگر هزینه تولید هر محصول:
[
20,000
]
تومان و ۳٪ محصولات مردود شوند، برای تولید ۱۰۰ محصول سالم باید تقریباً ۱۰۳٫۱ محصول تولید شود.
بنابراین هزینه مؤثر هر محصول سالم:
[
C_{good}\approx
\frac{20,000}{0.97}
]
حدود:
[
20,619
]
تومان خواهد بود.
—
۹۱-۲۶ ـ تفاوت ظرفیت اسمی و واقعی
اگر دستگاهی روی کاغذ توان تولید ۲۰۰۰ عدد در شیفت داشته باشد، ممکن است تولید واقعی فقط ۱۵۰۰ عدد باشد.
علل:
– تنظیم دستگاه
– توقف
– شستوشو
– تعویض رول
– کنترل کیفیت
– استراحت اپراتور
بنابراین قیمت تمامشده باید بر اساس تولید واقعی محاسبه شود.
—
۹۱-۲۷ ـ ضریب بهرهبرداری
اگر ظرفیت اسمی:
[
2000
]
عدد و تولید واقعی:
[
1500
]
باشد:
[
U=\frac{1500}{2000}\times100=75%
]
است.
—
۹۱-۲۸ ـ اثر تیراژ بر قیمت
فرض کنید هزینه ثابت ماهانه:
[
100,000,000
]
تومان باشد.
در تولید ۱۰٬۰۰۰ عدد:
[
10,000
]
تومان سهم هزینه ثابت هر محصول است.
در تولید ۵۰٬۰۰۰ عدد:
[
2,000
]
تومان خواهد بود.
این یکی از دلایل مهم کاهش قیمت تمامشده در تولید انبوه است.
—
۹۱-۲۹ ـ هزینه ثابت و متغیر
هزینه ثابت:
– اجاره
– بخشی از حقوق
– استهلاک
– برخی هزینههای اداری
هزینه متغیر:
– پلیآکریلات
– آب
– فیلم
– بستهبندی
– بخشی از انرژی
– برخی مواد مصرفی
—
۹۱-۳۰ ـ فرمول کلی قیمت تمامشده
میتوان از رابطه زیر استفاده کرد:
[
C_{unit}=
\frac{C_{fixed}+C_{variable}+C_{waste}}
{N_{good}}
]
که در آن:
– (C_{fixed}): هزینه ثابت
– (C_{variable}): هزینه متغیر
– (C_{waste}): هزینه ضایعات
– (N_{good}): تعداد محصولات سالم
است.
—
جهت پیام به گردآورنده: ۰۹۳۸۸۴۰۶۷۱۶
۹۱-۳۱ ـ نقطه سر به سر
اگر قیمت فروش هر محصول:
[
P
]
و هزینه متغیر هر محصول:
[
V
]
و هزینه ثابت:
[
F
]
باشد:
[
BEP=\frac{F}{P-V}
]
تعداد محصول لازم برای پوشش هزینه ثابت را نشان میدهد.
—
۹۱-۳۲ ـ مثال نقطه سر به سر
فرض کنیم:
[
F=100,000,000
]
تومان،
[
P=30,000
]
تومان،
و:
[
V=20,000
]
تومان.
پس:
[
BEP=
\frac{100,000,000}{10,000}
]
یعنی:
[
10,000
]
عدد.
این مثال صرفاً آموزشی است.
—
۹۱-۳۳ ـ حاشیه مشارکت
حاشیه مشارکت:
[
CM=P-V
]
است.
در مثال قبل:
[
30,000-20,000=10,000
]
تومان.
این مبلغ برای پوشش هزینه ثابت و سپس سود استفاده میشود.
—
۹۱-۳۴ ـ تعیین قیمت فروش عمده
برای فروش عمده باید موارد زیر بررسی شود:
– قیمت تمامشده
– مقدار سفارش
– هزینه حمل
– تخفیف
– شرایط پرداخت
– هزینه بازاریابی
قیمت عمده لزوماً نباید برابر قیمت خرده باشد.
—
۹۱-۳۵ ـ قیمت فروش خرده
در فروش خرده، ممکن است هزینههای بیشتری وجود داشته باشد:
– بستهبندی کوچکتر
– انبارداری
– فروشگاه یا پلتفرم
– تبلیغات
– ارسال تکمحصول
بنابراین ساختار قیمت میتواند متفاوت باشد.
—
۹۱-۳۶ ـ تخفیف عمده
اگر قیمت پایه:
[
40,000
]
تومان و تخفیف عمده ۱۰٪ باشد:
[
P_{net}=40,000\times0.9
]
برابر با:
[
36,000
]
تومان است.
اما تخفیف باید از حاشیه سود واقعی قابل پرداخت باشد.
—
۹۱-۳۷ ـ هزینه حمل
هزینه حمل را میتوان:
– بر عهده فروشنده
– بر عهده خریدار
– یا مشترک
تعریف کرد.
اگر فروشنده هزینه حمل را پرداخت میکند، این هزینه باید در تحلیل سود سفارش وارد شود.
—
۹۱-۳۸ ـ سود ناخالص
اگر قیمت فروش:
[
P=40,000
]
و قیمت تمامشده:
[
C=25,000
]
باشد:
[
Gross\ Profit=40,000-25,000
]
برابر:
[
15,000
]
تومان است.
—
۹۱-۳۹ ـ حاشیه سود درصدی
حاشیه سود نسبت به فروش:
[
Margin=
\frac{P-C}{P}\times100
]
در مثال بالا:
[
\frac{15,000}{40,000}\times100=37.5%
]
است.
—
۹۱-۴۰ ـ اشتباه رایج در قیمتگذاری
یک اشتباه این است که فقط:
هزینه مواد + درصد سود
محاسبه شود.
در این حالت هزینههایی مانند:
– استهلاک
– انرژی
– ضایعات
– کارتن
– نیروی انسانی
نادیده گرفته میشوند.
—
۹۱-۴۱ ـ فایل محاسبات اقتصادی
برای تولید صنعتی بهتر است یک فایل اکسل با ستونهای زیر وجود داشته باشد:
آیتم| مقدار| قیمت واحد| هزینه
پلیآکریلات| …| …| …
آب| …| …| …
فیلم| …| …| …
برق| …| …| …
نیروی انسانی| …| …| …
بستهبندی| …| …| …
استهلاک| …| …| …
ضایعات| …| …| …
این جدول باید مرتباً با قیمتهای واقعی بهروزرسانی شود.
—
۹۱-۴۲ ـ محاسبه قیمت تمامشده با فرمول واقعی
فرض کنیم برای یک ژلپک:
– پلیمر = ۳۰۰۰ تومان
– فیلم = ۴۰۰۰ تومان
– انرژی = ۱۰۰۰ تومان
– نیروی انسانی = ۲۰۰۰ تومان
– بستهبندی = ۱۵۰۰ تومان
– سربار = ۲۰۰۰ تومان
– استهلاک = ۱۰۰۰ تومان
باشد.
جمع:
[
3000+4000+1000+2000+1500+2000+1000
]
برابر:
[
14,500
]
تومان است.
—
۹۱-۴۳ ـ اضافهکردن ضایعات
اگر نرخ ضایعات ۳٪ باشد:
[
C_{effective}=
\frac{14,500}{0.97}
]
حدود:
[
14,948
]
تومان خواهد بود.
بنابراین قیمت تمامشده محصول سالم حدود ۱۴٬۹۴۸ تومان است.
—
۹۱-۴۴ ـ اثر کاهش مصرف پلیآکریلات
اگر پلیآکریلات سهم بزرگی از قیمت فرمول را تشکیل دهد، کاهش مصرف آن میتواند اقتصادی باشد؛ اما فقط در صورتی که:
– جذب آب کافی باقی بماند.
– ژل پایدار باشد.
– نشتی ایجاد نشود.
– عملکرد سرمایشی قابل قبول باقی بماند.
بنابراین کمکردن پلیمر بهتنهایی هدف مناسبی نیست؛ کاهش هزینه بدون افت عملکرد هدف اصلی است.
—
۹۱-۴۵ ـ اثر فیلم ارزانتر
فیلم ارزانتر ممکن است قیمت اولیه را کاهش دهد، اما اگر باعث افزایش نشتی شود، هزینه واقعی افزایش خواهد یافت.
مثلاً اگر کاهش ۵۰۰ تومان در فیلم باعث افزایش مرجوعی شود، صرفهجویی اسمی ممکن است از بین برود.
—
۹۱-۴۶ ـ تحلیل حساسیت
برای شناخت عوامل مهم، قیمت مواد را مثلاً ۱۰٪ بالا و پایین ببرید.
اگر افزایش ۱۰٪ قیمت پلیآکریلات باعث افزایش ۵٪ قیمت تمامشده شود، پلیمر عامل مهمی است.
اگر تغییر قیمت لیبل اثر بسیار کمی داشته باشد، اهمیت اقتصادی آن پایینتر است.
—
۹۱-۴۷ ـ تولید آزمایشی اقتصادی
قبل از خرید خط بزرگ، میتوان یک بچ آزمایشی تولید کرد و تمام هزینهها ثبت شوند:
مواد → تولید → ضایعات → انجماد → بستهبندی → انبار
سپس قیمت واقعی هر محصول سالم محاسبه شود.
این روش از برآوردهای صرفاً تئوری دقیقتر است.
—
۹۱-۴۸ ـ داشبورد اقتصادی تولید
برای کنترل ماهانه، پنج شاخص بسیار مفید هستند:
1. هزینه مواد به ازای هر محصول
2. هزینه انرژی به ازای هر محصول
3. درصد ضایعات
4. تولید سالم در هر شیفت
5. قیمت تمامشده نهایی
با ثبت این شاخصها میتوان روند اقتصادی کارخانه را مشاهده کرد.
—
۹۱-۴۹ ـ چکلیست قیمت تمامشده
پیش از تعیین قیمت فروش بررسی شود:
– مقدار واقعی پلیآکریلات مشخص است؟
– مصرف فیلم اندازهگیری شده؟
– پرت فیلم ثبت شده؟
– مصرف برق واقعی مشخص شده؟
– زمان کار اپراتور محاسبه شده؟
– هزینه انجماد لحاظ شده؟
– هزینه کارتن لحاظ شده؟
– استهلاک محاسبه شده؟
– هزینه تعمیرات دیده شده؟
– ضایعات محاسبه شده؟
– هزینه حمل مشخص شده؟
– تولید واقعی، نه ظرفیت اسمی، مبنای محاسبه است؟
—
۹۱-۵۰ ـ جمعبندی نهایی فصل
قیمت تمامشده ژلپک باید بر اساس کل زنجیره تولید محاسبه شود.
فرمول ساده و کاربردی:
[
C_{unit}=
\frac{
C_{materials}
+C_{film}
+C_{energy}
+C_{labor}
+C_{packaging}
+C_{overhead}
+C_{depreciation}
+C_{waste}
}
{N_{good}}
]
است.
در یک تولید اقتصادی، معمولاً چهار مسیر اصلی برای کاهش قیمت وجود دارد:
۱. کاهش مصرف مواد بدون افت عملکرد
۲. کاهش ضایعات
۳. افزایش تولید سالم و واقعی
۴. کاهش هزینه انرژی و بستهبندی
اما هر کاهش هزینه باید با آزمون عملکرد همراه باشد.
برای مثال، اگر با کاهش پلیآکریلات قیمت محصول پایین بیاید ولی ظرفیت نگهداری آب یا پایداری ژل کاهش پیدا کند، صرفهجویی واقعی ممکن است ایجاد نشده باشد.
همین موضوع درباره فیلم، کارتن، ضخامت کیسه و تجهیزات نیز صادق است.
بنابراین بهترین روش برای مجموعهای مانند یک تولیدکننده نیمهصنعتی یا صنعتی این است که ابتدا یک جدول بهای تمامشده واقعی ایجاد شود و برای هر بچ تولید، مقدار مصرف مواد، انرژی، نیروی انسانی و ضایعات ثبت گردد.
پس از چند بچ، میتوان میانگین واقعی را محاسبه کرد و سپس قیمت عمده و خرده را بر مبنای آن تعیین نمود.
نتیجه نهایی
ژلپک ارزانقیمت الزاماً محصولی نیست که ارزانترین مواد را داشته باشد؛ محصول اقتصادی محصولی است که با کمترین هزینه کل، عملکرد قابل قبول، نشتی پایین، تولید پایدار و ضایعات کم داشته باشد.
جهت پیام به گردآورنده: ۰۹۳۸۸۴۰۶۷۱۶
پیشنهاد فصل ۹۲
فصل ۹۲ ـ طراحی ژلپک اقتصادی برای تولید انبوه؛ بررسی کاهش مصرف پلیآکریلات، کاهش ضخامت فیلم، افزایش ظرفیت تولید، کاهش ضایعات، بهینهسازی مصرف انرژی و طراحی فرمول و فرآیند با هدف کاهش قیمت تمامشده بدون افت محسوس عملکرد سرمایشی
۰ دیدگاه