دانشنامه جامع جهانی خشکسالی، کمآبی10
فصل دهم
تجربه کشورهای جهان در مقابله با شوری آب و خاک
از مدیریت آبشویی و زهکشی تا انتخاب گیاه، آبیاری دقیق، اصلاح خاک و فناوریهای نوین
مقدمه
شوری خاک یکی از قدیمیترین مشکلات کشاورزی جهان است، اما در عصر تغییر اقلیم و کاهش منابع آب، اهمیت آن بیشتر شده است. در مناطق خشک و نیمهخشک، کشاورزی معمولاً با چند مشکل همزمان مواجه است: کمبود بارندگی + تبخیر زیاد + وابستگی به آبیاری + کیفیت نامناسب آب + تجمع نمک در خاک به همین دلیل تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که مقابله با شوری معمولاً با یک ماده یا یک فناوری انجام نمیشود. کشورها بسته به شرایط خود از ترکیبی از: – مدیریت آب – آبیاری قطرهای – آبیاری زیرسطحی – زهکشی – آبشویی – مدیریت آب زیرزمینی – اصلاح خاک – انتخاب گیاه مقاوم به شوری – استفاده از آب تصفیهشده – نمکزدایی – پایش EC – سنجش از دور – کشاورزی دقیق استفاده کردهاند. نکته مهم این است که هیچ تجربهای را نمیتوان بدون تغییر، از یک کشور به کشور دیگر منتقل کرد؛ زیرا نوع خاک، کیفیت آب، اقلیم، محصول و اقتصاد کشاورزی متفاوت است.
—
۱۰-۱. اسرائیل؛ ترکیب مدیریت آب، تصفیه و کشاورزی دقیق
اسرائیل یکی از شناختهشدهترین نمونههای مدیریت آب در مناطق خشک است. اما موفقیت این کشور را نباید فقط به یک فناوری مانند آبیاری قطرهای نسبت داد. مدل اسرائیل مجموعهای از اقدامات را در کنار هم قرار داده است: – مدیریت منابع آب – آبیاری دقیق – استفاده مجدد از آب – نمکزدایی – کنترل کیفیت آب – پایش مزارع – اصلاح روشهای تولید – توسعه فناوری کشاورزی یکی از درسهای مهم این تجربه این است: «آب با کیفیت مشخص باید بر اساس نیاز واقعی گیاه مصرف شود و کیفیت آب در طول زمان نیز پایش شود.» در مناطق خشک اسرائیل، استفاده از آبهای نامتعارف و تصفیهشده نیز اهمیت زیادی پیدا کرده است. اما حتی در این مدل پیشرفته نیز مدیریت شوری حذف نمیشود؛ بلکه کیفیت آب و تراز نمک باید دائماً کنترل شود.
—
۱۰-۲. استرالیا؛ تجربه گسترده در مدیریت خاکهای شور
استرالیا یکی از کشورهای مهم جهان در زمینه مطالعه و مدیریت شوری خاک است. در بخشهایی از این کشور، شوری بهویژه با تغییر رژیم آب زیرزمینی، پاکسازی پوشش گیاهی طبیعی و حرکت آب زیرزمینی ارتباط پیدا کرده است. در برخی مناطق، بالا آمدن آب زیرزمینی باعث انتقال نمک به ناحیه ریشه و سطح خاک شده است. بنابراین راهکار فقط: آبشویی نبوده است. بلکه در برخی مناطق از روشهایی مانند: – مدیریت آب زیرزمینی – تغییر پوشش گیاهی – کاشت گونههای عمیقریشه – تغییر الگوی کشت – مدیریت رواناب – زهکشی – اصلاح زمین استفاده شده است. درس استرالیا گاهی برای مقابله با شوری باید چرخه آب در کل چشمانداز را مدیریت کرد، نه فقط خاک یک مزرعه را. این تجربه برای مناطق خشک ایران نیز از نظر مفهومی اهمیت دارد.
—
۱۰-۳. آمریکا؛ از آبیاری تا مدیریت آبخوان و خاک
در ایالات متحده، بهخصوص در ایالتهایی مانند: – کالیفرنیا – آریزونا – تگزاس مدیریت شوری بخش مهمی از مدیریت کشاورزی مناطق خشک است. در کالیفرنیا، مسئله شوری در برخی مناطق با: – آبیاری – زهکشی – کیفیت آب – آب زیرزمینی – تبخیر – تجمع نمک ارتباط دارد. در چنین شرایطی روشهایی مانند: – آبیاری قطرهای – آبیاری زیرسطحی – مدیریت آبشویی – زهکشی – پایش EC – انتخاب محصول مورد استفاده قرار گرفتهاند. اما تجربه آمریکا یک درس مهم دیگر نیز دارد: «بهینهکردن آبیاری مزرعه بهتنهایی برای حل بحران آب زیرزمینی کافی نیست.» اگر برداشت آبخوان کنترل نشود، افزایش بهرهوری آبیاری ممکن است بهتنهایی بحران منطقهای را حل نکند.
—
۱۰-۴. دره مرکزی کالیفرنیا؛ شوری و آب زیرزمینی
دره مرکزی کالیفرنیا نمونه مهمی برای مطالعه رابطه بین: کشاورزی + آب زیرزمینی + شوری + زهکشی است. در برخی مناطق، زهکشی ناکافی و تجمع نمک باعث کاهش قابلیت تولید زمین شده است. راهکارهای مورد استفاده شامل: – کاهش ورود نمک – مدیریت آب – زهکشی – مدیریت آبشویی – تغییر محصول – استفاده مجدد از آب – فناوریهای دقیق است. این تجربه نشان میدهد که اگر نمک وارد یک سیستم کشاورزی شود ولی مسیر خروج مناسبی نداشته باشد، مشکل به مرور تشدید میشود.
—
۱۰-۵. مصر؛ کشاورزی در کنار رود نیل و چالش شوری
مصر به دلیل وابستگی شدید کشاورزی به آب رود نیل، تجربه طولانی در مدیریت آبیاری و شوری دارد. در این کشور عواملی مانند: – آبیاری مداوم – تبخیر زیاد – زهکشی ناکافی در برخی مناطق – سطح آب زیرزمینی – تجمع نمک میتوانند بر شوری خاک اثر بگذارند. به همین دلیل شبکههای: – آبیاری – زهکشی – بازچرخانی آب – مدیریت آب اهمیت زیادی دارند. یکی از درسهای مهم مصر: «آبیاری و زهکشی باید با یکدیگر طراحی شوند.» اگر فقط آب وارد مزرعه شود ولی آب اضافی و نمک امکان خروج نداشته باشند، در بلندمدت مشکل ایجاد میشود.
—
۱۰-۶. هند؛ ترکیب فناوری و روشهای کمهزینه
هند با طیف بسیار گستردهای از خاکها و اقلیمها روبهرو است. در برخی مناطق، کشاورزان با: – آب شور – شوری خاک – خشکسالی – آب زیرزمینی نامناسب مواجه هستند. راهکارها شامل: – آبیاری قطرهای – آبیاری بارانی – آبشویی – زهکشی – انتخاب گیاه مقاوم – اصلاح خاک – برداشت آب باران – مدیریت آب زیرزمینی است. اما یک نکته مهم در تجربه هند این است که فناوری باید با اقتصاد کشاورز سازگار باشد. یک سیستم بسیار گران که کشاورز توان نگهداری آن را ندارد، الزاماً راهحل موفقی نیست.
—
۱۰-۷. چین؛ مدیریت خاک شور در مقیاس بزرگ
چین در سالهای اخیر پروژههای گستردهای برای احیای زمینهای شور و قلیایی انجام داده است. راهکارها بسته به منطقه شامل: – بهبود زهکشی – اصلاح خاک – مدیریت آب – انتخاب گونههای مقاوم – اصلاح زیستی – پوشش گیاهی – مدیریت سطح آب زیرزمینی بوده است. در برخی پروژهها نیز تلاش شده است از زمینهایی که قبلاً بهرهوری بسیار پایینی داشتهاند، با روشهای اصلاحی برای کشاورزی استفاده شود. اما تجربه چین نیز نشان میدهد: احیای خاک شور یک فرآیند چندساله است، نه یک عملیات یکروزه.
—
۱۰-۸. پاکستان؛ شوری و مشکل آبشویی
پاکستان نیز یکی از کشورهای مهم در زمینه خاکهای شور و سدیمی است. در بخشهایی از این کشور، مشکلاتی مانند: – آبیاری – زهکشی – آب زیرزمینی – شوری – سدیمی شدن خاک با یکدیگر ارتباط دارند. تجربه این کشور نشان میدهد که توسعه آبیاری بدون توسعه همزمان زهکشی میتواند در بلندمدت مشکلات ثانویه ایجاد کند.
—
۱۰-۹. اسپانیا؛ مدیریت آب در کشاورزی مدیترانهای
اسپانیا بهویژه در مناطق خشک و نیمهخشک، تجربه گستردهای در: – آبیاری قطرهای – کشاورزی دقیق – استفاده از آب تصفیهشده – مدیریت آب – کنترل شوری دارد. یکی از ویژگیهای مهم سیستمهای پیشرفته در این کشور، حرکت از: آبیاری بر اساس زمان ثابت به: آبیاری بر اساس نیاز واقعی گیاه است. در برخی مناطق نیز آب تصفیهشده بهعنوان بخشی از منابع آب مورد استفاده قرار گرفته است. اما استفاده از آب بازچرخانیشده نیازمند پایش کیفیت و مدیریت تجمع نمک است.
—
۱۰-۱۰. عربستان سعودی؛ محدودیت آب و تجربه آب شور
عربستان سعودی نمونهای متفاوت است. کشوری بسیار خشک با: – بارندگی محدود – تبخیر بالا – منابع آب زیرزمینی محدود – وابستگی به فناوری که در دورههایی کشاورزی گسترده را با استفاده از منابع آب زیرزمینی توسعه داده است. تجربه این کشور یک درس مهم دارد: «آب زیرزمینی غیرقابل تجدید را نمیتوان مانند یک منبع نامحدود در نظر گرفت.» در سالهای اخیر توجه بیشتری به:- کاهش مصرف آب – نمکزدایی – استفاده مجدد از آب – گلخانه – فناوریهای دقیق معطوف شده است.
—
۱۰-۱۱. امارات متحده عربی؛ ترکیب نمکزدایی و کشاورزی کنترلشده
امارات با کمبود شدید منابع آب شیرین طبیعی مواجه است. به همین دلیل از فناوریهایی مانند: – نمکزدایی – بازچرخانی آب – آبیاری دقیق – گلخانه – کشاورزی کنترلشده استفاده میکند. اما این مدل یک نکته اقتصادی بسیار مهم دارد: تولید کشاورزی با آب شیرینشده میتواند هزینهبر باشد. بنابراین برای محصولات کمارزش، استفاده از آب بسیار گران ممکن است توجیه اقتصادی نداشته باشد. این کشور بیشتر به سمت: تولید با ارزش بالا + کنترل محیط + بهرهوری آب حرکت کرده است.
—
۱۰-۱۲. مراکش؛ کاهش فشار بر منابع آب
مراکش در سالهای اخیر با خشکسالیهای شدید و فشار بر منابع آب مواجه بوده است. در پاسخ، سیاستهایی مانند: – توسعه آبیاری کارآمد – مدیریت آب – تغییر الگوی کشت – استفاده از فناوری – مدیریت منابع زیرزمینی – استفاده از آب غیرمتعارف اهمیت پیدا کردهاند. درس اصلی این تجربه: «صرفهجویی آب باید همزمان با سیاست کشاورزی و انتخاب محصول انجام شود.»
—
۱۰-۱۳. شیلی؛ خشکسالی طولانی و مدیریت آب کشاورزی
شیلی نیز در برخی مناطق با خشکسالی طولانیمدت مواجه شده است.
راهکارها شامل:
– آبیاری دقیق
– ذخیره آب
– مدیریت آب زیرزمینی
– انتخاب محصول
– اصلاح برنامه آبیاری
– استفاده از فناوریهای پایش
بوده است. در این کشور نیز ارزش اقتصادی محصول اهمیت زیادی در تصمیمگیری درباره فناوری آب دارد.
—
۱۰-۱۴. آفریقای جنوبی؛ تجربه مدیریت تقاضای آب
آفریقای جنوبی یکی از نمونههای مهم در مدیریت بحران آب است. تجربه کیپتاون نشان داد که وقتی منابع آب محدود میشوند، فقط توسعه منابع جدید کافی نیست. اقداماتی مانند:
– کاهش مصرف
– مدیریت تقاضا
– پایش منابع
– محدودیت مصرف
– افزایش آگاهی
– استفاده مجدد از آب
میتوانند نقش مهمی داشته باشند. درس این تجربه برای کشاورزی: «گاهی ارزانترین آب، آبی است که اصلاً هدر نمیرود.»
—
۱۰-۱۵. استرالیا و مدیریت «آب شور» به جای فقط «خاک شور»
یکی از نکات ارزشمند تجربه استرالیا این است که شوری را میتوان در دو سطح دید:
سطح اول
شوری آب آبیاری.
سطح دوم
شوری خاک.
اما یک سطح سوم نیز وجود دارد: شوری آب زیرزمینی.اگر سطح آب زیرزمینی شور بالا بیاید، حتی بدون افزایش شدید نمک آب آبیاری نیز میتواند مشکل ایجاد شود.پس در برخی مناطق:
مدیریت آب زیرزمینی = مدیریت شوری است.
—
۱۰-۱۶. تجربه کشورهای خشک خاورمیانه؛ اهمیت آب غیرمتعارف
در کشورهای بسیار خشک مانند:
– عربستان
– امارات
– قطر
– کویت
نمکزدایی و بازچرخانی آب اهمیت زیادی پیدا کرده است. اما این کشورها نشان میدهند که تأمین آب جدید هزینه دارد. بنابراین بهتر است قبل از ایجاد یک منبع آب جدید، بررسی شود:
آیا میتوان مصرف فعلی را کاهش داد؟ به همین دلیل فناوریهایی مانند:
– آبیاری دقیق
– گلخانه
– بازچرخانی
– مدیریت رطوبت خاک
در کنار نمکزدایی اهمیت پیدا میکنند.
—
۱۰-۱۷. ایران؛ شوری، خشکسالی و افت آب زیرزمینی
ایران از نظر جغرافیایی در منطقهای قرار دارد که بسیاری از عوامل افزایشدهنده خطر شوری را همزمان دارد:
– بارندگی محدود در بخش بزرگی از کشور
– تبخیر بالا
– خشکسالیهای دورهای
– وابستگی قابل توجه برخی مناطق به آب زیرزمینی
– افت سطح آب زیرزمینی
– شوری برخی منابع آب
– ضعف زهکشی در بعضی زمینها
– توسعه نامتوازن کشاورزی
بنابراین در ایران، مدیریت شوری نمیتواند از مدیریت آب جدا باشد.
—
۱۰-۱۸. قنات و تجربه تاریخی ایران
ایران سابقه طولانی در مدیریت آب دارد. قنات نمونهای تاریخی از انتقال آب با اتکا به شیب طبیعی زمین و بدون پمپاژ مستقیم است. این فناوری نشان میدهد که مدیریت پایدار آب در ایران سابقه تاریخی دارد. اما شرایط امروز با گذشته متفاوت است. جمعیت، سطح مصرف، توسعه کشاورزی، تغییر اقلیم و افت آبخوانها باعث شدهاند روشهای سنتی بهتنهایی پاسخگوی همه نیازها نباشند. درس مهم: «تجربه سنتی باید با فناوری جدید ترکیب شود، نه اینکه الزاماً جایگزین آن یا جایگزینشده توسط آن تلقی شود.»
—
۱۰-۱۹. ایران و مسئله خاک شور
در برخی مناطق ایران، کشاورز ممکن است همزمان با: آب شور + خاک شور + کمبود آب مواجه باشد. در این شرایط استفاده از یک ماده اصلاحی بدون بررسی علت شوری میتواند نتیجه ضعیفی داشته باشد. مثلاً اگر مشکل اصلی: بالا بودن سطح آب زیرزمینی شور باشد، اضافه کردن یک ماده به خاک ممکن است مشکل اصلی را حل نکند. اگر مشکل: سدیمی بودن خاک باشد، بررسی گچ و مدیریت کلسیم میتواند مطرح شود. اگر مشکل: تجمع نمک محلول باشد، آبشویی و زهکشی اهمیت پیدا میکند. اگر مشکل: تنش خشکی باشد، مدیریت آبیاری و رطوبت ریشه اهمیت بیشتری پیدا میکند.
—
۱۰-۲۰. جایگاه سوپرجاذب در تجربه جهانی شوری
در سالهای اخیر، تحقیقات متعددی درباره استفاده از:
– سوپرجاذب کشاورزی
– هیدروژل
– پلیمر جاذب آب
– پلیمر نگهدارنده آب
در شرایط خشکی و شوری انجام شده است. اما نتیجه کلی تحقیقات را باید با احتیاط تفسیر کرد. سوپرجاذب میتواند در شرایط مناسب:
– ظرفیت نگهداری آب خاک را افزایش دهد.
– بخشی از آب را در محیط ریشه نگه دارد.
– در برخی شرایط بهرهوری مصرف آب را بهبود دهد.
– تنش خشکی را کاهش دهد.
اما شوری میتواند ظرفیت تورم و جذب بسیاری از پلیمرها را کاهش دهد. بنابراین: «هرچه آب شورتر باشد، آزمایش عملکرد واقعی پلیمر مهمتر میشود.»
—
۱۰-۲۱. چرا پلیاکریلات در آب شور متفاوت رفتار میکند؟
پلیمرهای سوپرجاذب دارای شبکهای آبدوست هستند. در آب کمنمک، شرایط یونی میتواند اجازه تورم بیشتری به شبکه بدهد. اما افزایش یونها در محلول میتواند نیروی محرک تورم را کاهش دهد.
یونهای چندظرفیتی مانند: Ca²⁺ و Mg²⁺ در برخی پلیمرها میتوانند اثر بیشتری بر عملکرد داشته باشند. بنابراین برای یک محصول تجاری که بهعنوان: پلیاکریلات کشاورزی یا: سوپر جاذب آب
عرضه میشود، فقط آزمایش جذب در آب مقطر کافی نیست. بهتر است حداقل سه آزمایش انجام شود:
آزمایش اول
آب کمنمک.
آزمایش دوم
آب آبیاری واقعی.
آزمایش سوم
خاک واقعی مزرعه.
این آزمایش سوم از همه کاربردیتر است.
—
۱۰-۲۲. آیا سوپرجاذب میتواند زمین شور را احیا کند؟
بهصورت مستقیم خیر. سوپرجاذب را نباید بهعنوان: «نمکزدا» معرفی کرد. نقش اصلی آن مدیریت آب و رطوبت است. برای احیای خاک شور باید علت شوری مشخص شود. ممکن است نیاز باشد از:
– آبشویی
– زهکشی
– گچ
– مدیریت آب زیرزمینی
– اصلاح آبیاری
– تغییر محصول
استفاده شود. سوپرجاذب در صورت مناسب بودن میتواند در کنار این اقدامات مورد بررسی قرار گیرد.
۱۰-۲۳. مدل ترکیبی پیشنهادی برای خاک شور و کمآب
یکی از مدلهای قابل بررسی برای برخی باغها و مزارع میتواند چنین باشد:
آب آبیاری
↓
آزمایش EC + SAR + TDS
↓
فیلتراسیون
↓
آبیاری قطرهای یا زیرسطحی
↓
پایش رطوبت خاک
↓
مدیریت تبخیر با مالچ
↓
اصلاح خاک در صورت نیاز
↓
آبشویی کنترلشده
↓
زهکشی
↓
پایش EC خاک
و در صورت توجیه:
↓
سوپرجاذب / هیدروژل / پلیمر نگهدارنده آب
این مدل بسیار علمیتر از آن است که یک محصول را بهعنوان راهحل همه مشکلات معرفی کنیم.
—
۱۰-۲۴. مقایسه رویکرد کشورها
کشور| مشکل غالب| راهکارهای مهم اسرائیل| کمآبی و آب شور| آبیاری دقیق، بازچرخانی، نمکزدایی استرالیا| شوری خاک و آب زیرزمینی| مدیریت آب زیرزمینی، پوشش گیاهی، زهکشی آمریکا| شوری و فشار آب| آبیاری دقیق، زهکشی، مدیریت آب زیرزمینی مصر| آبیاری و شوری| زهکشی، مدیریت آب، بازچرخانی هند| خشکسالی و شوری| آبیاری کارآمد، اصلاح خاک، انتخاب محصول چین| خاک شور و بیابانزایی| اصلاح خاک، پوشش گیاهی، مدیریت آب پاکستان| شوری و سدیمی شدن| زهکشی، آبشویی، اصلاح خاک اسپانیا| کمآبی و شوری| آبیاری دقیق، بازچرخانی عربستان| کمبود شدید آب| نمکزدایی، بازچرخانی، کشاورزی کنترلشده امارات| کمبود آب شیرین| نمکزدایی، گلخانه، آبیاری دقیق مراکش| خشکسالی| کاهش مصرف، تغییر کشت، مدیریت آب آفریقای جنوبی| کمبود منابع| مدیریت تقاضا و کاهش مصرف ایران| خشکسالی، شوری و افت آبخوان| آبیاری دقیق، مدیریت آب زیرزمینی، زهکشی، اصلاح خاک و تغییر الگوی کشت
—
۱۰-۲۵. مهمترین درس مشترک کشورها
اگر تجربیات کشورهای مختلف را کنار یکدیگر قرار دهیم، چند اصل تقریباً مشترک دیده میشود:
اصل اول
اول اندازهگیری، بعد تصمیمگیری.
اصل دوم
آب و خاک از یکدیگر جدا نیستند.
اصل سوم
آبیاری بدون زهکشی میتواند در بعضی مناطق مشکلساز شود.
اصل چهارم
آب شور باید با توجه به محصول و خاک مدیریت شود.
اصل پنجم
آب زیرزمینی یک منبع نامحدود نیست.
اصل ششم
انتخاب محصول بخشی از مدیریت آب است.
اصل هفتم
فناوری زمانی موفق است که اقتصاد آن نیز قابل قبول باشد.
اصل هشتم
هیچ مادهای، از جمله سوپرجاذب، جایگزین مدیریت کل سیستم نمیشود.
—
۱۰-۲۶. یک درس مهم برای تولیدکنندگان سوپرجاذب
اگر قرار باشد محصولی با نامهایی مانند: سوپرجاذب کشاورزی، هیدروژل کشاورزی، پلیمر جاذب آب، پلیاکریلات کشاورزی، پودر جاذب آب یا ژل نگهدارنده آب عرضه شود، ادعاهای بازاریابی باید بر اساس آزمایش واقعی باشند. بهتر است به جای ادعای:ذ««در تمام خاکها ۵۰ درصد مصرف آب را کاهش میدهد»» گفته شود: ««در شرایط آزمایششده، این محصول توانسته است ظرفیت نگهداری آب خاک را افزایش دهد و در شرایط مشخص به بهبود مدیریت رطوبت ناحیه ریشه کمک کند.»» این نوع بیان هم علمیتر است و هم از نظر تجاری قابل دفاعتر.
—
۱۰-۲۷. آزمایش پیشنهادی برای یک محصول جاذب آب
برای ارزیابی یک محصول جدید میتوان سه گروه آزمایشی ایجاد کرد:
گروه A
خاک + آبیاری معمول
گروه B
خاک + آبیاری کمتر
گروه C
خاک + سوپرجاذب + آبیاری کمتر
و سپس اندازهگیری کرد:
– رطوبت خاک
– تعداد دفعات آبیاری
– مقدار کل آب
– رشد گیاه
– وزن خشک
– عملکرد محصول
– EC خاک
– سلامت ریشه
در صورت استفاده از آب شور، آزمایش باید با آب واقعی انجام شود.
—
۱۰-۲۸. شاخص بهتر برای ارزیابی سوپرجاذب چیست؟
صرفاً: مقدار جذب آب کافی نیست. شاخصهای مهمتر عبارتاند از: ۱ چقدر آب در خاک نگه میدارد؟۲چه مقدار از این آب برای ریشه قابل دسترس است؟ ۳در آب شور چه مقدار از عملکرد خود را حفظ میکند؟ ۴پس از چند چرخه تر و خشک چه مقدار از عملکرد باقی میماند؟ ۵ آیا رشد گیاه بهتر میشود؟ ۶ آیا مقدار آب آبیاری کاهش مییابد؟ ۷آیا هزینه محصول با منفعت آن تناسب دارد؟ اینها از یک عدد بزرگ روی بروشور بسیار مهمتر هستند.
—
۱۰-۲۹. آینده مدیریت شوری
آینده مدیریت شوری احتمالاً به سمت ترکیب چند فناوری حرکت خواهد کرد: سنسور EC + سنسور رطوبت + ماهواره + هوش مصنوعی + آبیاری دقیق + مدیریت زهکشی + اصلاح خاک + انتخاب گیاه مقاوم + مواد نگهدارنده رطوبت در چنین سیستمی، اطلاعات بهصورت مداوم جمعآوری میشود و تصمیمها بر اساس شرایط واقعی زمین گرفته میشوند.
—
۱۰-۳۰. جمعبندی فصل دهم
تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که مقابله با شوری یک پروژه چندبعدی است. اسرائیل بیشتر بر مدیریت دقیق آب و منابع غیرمتعارف تأکید کرده است. استرالیا تجربه ارزشمندی در مدیریت آب زیرزمینی و شوری چشمانداز دارد. آمریکا تجربه گستردهای در آبیاری، زهکشی، آب زیرزمینی و کشاورزی دقیق دارد. مصر تجربه مهمی در ارتباط آبیاری و زهکشی دارد. چین در احیای زمینهای شور و قلیایی فعالیتهای گستردهای داشته است. کشورهای خلیج فارس نشان دادهاند که نمکزدایی و کشاورزی کنترلشده میتواند بخشی از راهکار تأمین آب باشد، هرچند هزینه انرژی و آبنمک اهمیت زیادی دارد. و ایران با ترکیبی از: خشکسالی + شوری + افت آب زیرزمینی + تبخیر بالا + فرسایش و بیابانزایی نیازمند یک رویکرد یکپارچه است. در این رویکرد، سوپرجاذب کشاورزی، هیدروژل گیاهی، پلیاکریلات، زئولیت و سایر مواد اصلاحی باید بهعنوان ابزارهای مکمل و بر اساس عملکرد واقعی در خاک و آب مورد ارزیابی قرار گیرند. اصل نهایی این فصل: «برای مقابله با شوری، ابتدا باید بفهمیم نمک از کجا وارد میشود، کجا تجمع میکند و چگونه میتواند از منطقه ریشه خارج شود؛ سپس فناوری مناسب را انتخاب کنیم.»
—
کلیدواژههای سئو این فصل
شوری خاک، شوری آب، آب شور کشاورزی، خاک شور، خاک سدیمی، اصلاح خاک شور، درمان شوری خاک، کاهش شوری خاک، نمکزدایی خاک کشاورزی، مدیریت شوری خاک، EC آب کشاورزی، EC خاک، TDS آب کشاورزی، SAR آب، آب آبیاری شور، آبیاری با آب شور، کشاورزی با آب شور، گیاه مقاوم به شوری، درخت مقاوم به شوری، گچ کشاورزی برای خاک شور، زئولیت برای خاک شور، آبشویی خاک شور، زهکشی خاک شور، سوپرجاذب کشاورزی برای خاک شور، هیدروژل کشاورزی در خاک شور، پلیمر جاذب آب، پلیاکریلات کشاورزی، پلیاکریلات پتاسیم، پلیاکریلات سدیم، مواد نگهدارنده رطوبت خاک، ژل نگهدارنده آب، پودر جاذب آب، کریستال جاذب آب، جاذب آب کشاورزی، سوپرجاذب برای درخت، سوپرجاذب برای باغ، سوپرجاذب در زمین شور، بهترین سوپرجاذب کشاورزی، مقدار مصرف سوپرجاذب، کاهش مصرف آب در خاک شور، مقابله با شوری آب، مقابله با شوری خاک، مدیریت خشکسالی و شوری، تجربه کشورهای جهان در مقابله با شوری، شوری خاک در ایران.